Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Namoz

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Fiqh asoslari » Fiqh » Sunnat insonlarning dunyoviy ishlarini boshqaradimi?
0 – 0
Fatvo: 1053

O'qildi: 468

27.07.2025

/ 2 Safar 1447

Fatvo mavzusi: » » » » »

Sunnat insonlarning dunyoviy ishlarini boshqaradimi?

Savol

Sunnatni butunlay rad etuvchi mazhab kabi xavfli bo‘lgan yana bir oqim mavjud. Ular: «Biz sunnatni ibodat masalalarida shar’iy manba sifatida qabul qilamiz, ammo tartib-qoidalar yoki xulq-atvor kabi dunyo ishlarida sunnatga ergashishga majbur emasmiz», deyishadi. Ular xurmo daraxtlarini changlatish voqeasi kabi zaif dalillarga yopishib oladilar. Ularga qanday javob berishimiz kerak?

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Xurmo daraxtlarini changlatish qissasining xulosasi quyidagicha:

عَنْ عَائِشَةَ وَعَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ « أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ مَرَّ بِقَوْمٍ يُلَقِّحُونَ، فَقَالَ: لَوْ لَمْ تَفْعَلُوا لَصَلَُحَ. قَالَ: فَخَرَجَ شِيصًا، فَمَرَّ بِهِمْ فَقَالَ: مَا لِنَخْلِكُمْ؟ قَالُوا: قُلْتَ كَذَا وَكَذَا. قَالَ: أَنْتُمْ أَعْلَمُ بِأَمْرِ دُنْيَاكُمْ ».

Oisha va Anas roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi va sallam xurmoni changlatayotgan odamlarning oldidan o‘tib qolib, «Bunday qilmasangiz ham yaxshi bo‘ladi», dedilar. Lekin (o‘sha yili) meva puch bo‘lib qoldi. U zot ularning oldidan yana o‘tganlarida «Xurmolaringizga nima bo‘ldi?» degan edilar, «Siz shunday-shunday degan edingiz», deyishdi. U zot: «Dunyo ishlarini o‘zlaringiz yaxshiroq bilasiz», dedilar» (Sahihi Muslim, 2363).

Bu rivoyat, agar biror narsaga dalolat qilsa, halollik, haromlik, durustlik va noto‘g‘rilik nuqtayi nazaridan qonunchilikka aloqasi bo‘lmagan dunyoviy ishlar tajribaga asoslanganligiga ishora qiladi. Bunday masalalar Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning Rabbisidan yetkazuvchi sifatidagi vazifasi doirasiga kirmaydi. Aksincha, bu hadis shunday ishlarni tajriba orqali o‘rganish lozimligini ko‘rsatadi.

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bizga qonunchilikka aloqasi bo‘lmagan dunyoviy masalalarda eng yaxshi yechimni topish uchun harakat qilish, tadqiqot va izlanish olib borish, kuzatuvlarimizni tahlil qilish hamda qishloq xo‘jaligi, sanoat, qurilish va boshqa sohalarda rivojlanishimizga yordam beradigan ishlarni qilishga undovchi amaliy namuna ko‘rsatdilar. Shariat aniq hukm bermagan masalalarda bizga Islomning umumiy ko‘rsatmalari, masalan, zarar yetkazmaslik yoki zararni qaytarmaslik qoidasi kabi tamoyillar doirasida harakat qilishga ruxsat berilgan.

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bizga qonunchilikka aloqasi bo‘lmagan dunyoviy masalalarda eng yaxshi yechimni topish uchun harakat qilish, tadqiqot va izlanish olib borish, kuzatuvlarimizni tahlil qilish hamda qishloq xo‘jaligi, sanoat, qurilish va boshqa sohalarda rivojlanishimizga yordam beradigan ishlarni qilishga undovchi amaliy namuna ko‘rsatdilar.

Shariat aniq hukm bermagan masalalarda bizga Islomning umumiy ko‘rsatmalari, masalan, «zarar yetkazmaslik va oʻzi ham zarar koʻrmaslik» qoidasi kabi tamoyillar doirasida harakat qilishga ruxsat berilgan.

Bu voqea va uning oqibatlari bilan Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning biror narsani halol yoki harom deb aytishlari, yoki biror ishni jazoga loyiq yoki loyiq emas deb belgilashlari, yoki biror savdoni durust yoki noto‘g‘ri deb hukm qilishlari o‘rtasida katta farq bor. Chunki bu kabi dunyo va din masalalari Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning asosiy vazifalariga kiradi. Alloh bizni u zot yetkazgan har bir narsada itoat etishga buyurgan («Mavsu’atul fiqhiyya», 1/45)

Islomni faqat namoz, ro‘za va haj kabi ibodat marosimlari bilan cheklashga urinayotganlar hamda dinni ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy sohalar kabi hayotning turli jabhalarini boshqarishdan ajratmoqchi bo‘lganlar, ya’ni bu sohalarda insonlar o‘zlari xohlaganicha ish tutishlari, hukmronlik qilishlari va qonun chiqarishlari mumkin deb da’vo qilayotganlar kofirlar va jinoyatchilardir. Ular Allohning shariatini odamlar hayotida hokim qilishni xohlamaydilar va Islom insonlarning barcha ishlarini tartibga solishini istamaydilar.

Vaholanki, Alloh Islomni hayotni boshqaruvchi, tartibga soluvchi va yo‘naltiruvchi qonun sifatida nozil qilgan. Usiz turmush, hayot farovon bo‘lmaydi va uning hukmronligisiz baxtga erishish amrimahol. Aksincha, bugungi kunda Allohning qonun-qoidalari bilan boshqarilmaydigan barcha jamiyatlarda ko‘rib turganimizdek, odamlar sarosimaga tushib, adashib, zulm ostida qoladilar.

Biz Allohdan bizni haqqa yo‘llashini, haqni tanish uchun ko‘zimizni ochishini va haqni qabul qilish va haqqa ergashish baxtiga muyassar etishini so‘raymiz.

Allohning salavoti va salomi Payg‘ambarimiz Muhammadga, u zotning oilasi va barcha sahobalariga bo‘lsin.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

0

O’xshash fatvolar

  • Tarmoqli marketing hukmi

    «Tarmoqli marketing» yoxud «Majburiy matritsa tizimi» shunday tizimki, unda bir kishi kompaniyaga 10 dollar to‘laydi. Shundan so‘ng, kompaniya va (tizimda avvaldan tanlangan) yana to‘rt kishining har biriga 2 dollardan o‘tkazib beriladi. Bu bir martalik to‘lov bo‘lib, to‘lovni amalga oshirgan kishi tizimga qo‘shiladigan yangi a’zolar ham shunday qilishini kutadi. Har safar yangi a’zo qo‘shilganda, tizimdagi har bir ishtirokchi 2 dollardan oladi, chunki yangi a’zolar to‘lovni bevosita o‘zidan yuqoridagi to‘rt kishiga to‘laydi. Kompaniya esa har bir a’zodan xizmat haqi sifatida o‘zining 2 dollarini olib qoladi. Ushbu dasturga qo‘shilish halolmi? Alloh sizni yaxshilik bilan mukofotlasin.

  • Piramida marketing sxemalari

    Ilmiy tadqiqotlar va fatvolar bo‘yicha doimiy qo‘mitaga «Biznes» va «Hibatul-Jazira» kabi piramida yoki tarmoqli marketing shirkatlarining faoliyati haqida ko‘plab savollar kelib tushdi. Bu shirkatlar faoliyatining mohiyati quyidagicha: bir kishi mahsulot yoki tovar sotib olishga ko‘ndiriladi, so‘ng u boshqalarni xuddi shunday qilishga undaydi, ular ham o‘z navbatida keyingilarni jalb qiladi va bu zanjir shu tarzda davom etadi. Ishtirokchilar qatlami qancha kengaysa, birinchi ishtirokchi shuncha ko‘p komission haq oladi va bu summa hatto minglab riyollarga yetishi mumkin. Har bir ishtirokchi o‘zidan keyingilarni a’zolar ro‘yxatiga yangi odamlarni jalb qila olsa, katta komission to‘lovlar olishi mumkinligi bilan qiziqtiradi. Aynan mana shu narsa piramida yoki tarmoqli marketing deb ataladi.

  • Namozdagi qunut

    Sizdan namozdagi qunut (ruku’dan keyin qo‘l ko‘tarib duo qilish) haqida so‘ramoqchiman. Bu amal Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlaridanmi yoki bu ish ularning holati sababli istisno tariqasida bo‘lganmi? Iltimos, menga javob bering, chunki masjidimiz imomi, Rasulullohdan qaysi namoz afzal, deb so‘ralganda, u zot alayhissalotu vassalom: «Qunuti uzunroq bo‘lgan namoz», deb javob berganlar», deb aytdi.

  • Ro‘zador kishi xotinini quchoqlashi joizmi?

    Yaqinda uylandim. Ramazon oyida ro‘za tutgan holda, saharlikdan so‘ng yotaman va ba’zan yonimda xotinim ham bo‘ladi. Uni quchoqlashim ro‘zamga ta’sir qiladimi? Ro‘zador kishi uchun qaysi ishlar joiz, qaysilari harom yoki ro‘zani buzuvchi hisoblanadi? Shu haqda tushuntirish bersangiz.

  • «CadenzaX Music» platformasi orqali pul topish hukmi

    Men sizlardan hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlarda ommalashayotgan «CadenzaX music» nomli platformaga (yoki shunga o‘xshash loyihalarga) qo‘shilish va undan daromad topishning Islomdagi hukmi haqida so‘ramoqchi edim. Bu sahifaning ishlash tizimi va daromad ko‘rish tartibi quyidagicha: 1. Sayt yoki ilova foydalanuvchilarga ma’lum musiqalarni eshitish, layk bosish yoki qandaydir oddiy vazifalarni bajarish evaziga pul to‘lashni va’da qiladi. 2. Ko‘proq pul ishlash uchun foydalanuvchidan dastlab o‘z yonidan pul kiritib, maxsus «VIP» darajalarni sotib olish talab etiladi. 3. Sayt qoidalariga ko‘ra, orqangizdan yangi odamlarni taklif qilsangiz va ular ham pul kiritsa, ularning sarmoyasidan sizga ma’lum foizlarda bonus (daromad) beriladi. Meni shubhalantirgan jihati shundaki, tizimning asosi aslida musiqa eshitish emas, balki tarmoqli marketing va moliyaviy piramidaga o‘xshab ketadi. Chunki tizim asosan yangi qo‘shilganlarning pullari hisobidan eskilariga pul to‘layotgandek ko‘rinadi.

  • Vitr duosi vojibmi va uni yod bilmasa nima deydi?

    Vitrdagi qunut duosi kabi duolarni yod olishga qiynalaman. Shuning uchun bu duoning oʻrniga biror sura oʻqirdim. Bu duoni oʻqishning farz ekanini bilgach, yod olishga harakat qildim va namoz paytida yonimdagi stol ustidan kitobni olib, qiblaga yuzlangan holda oʻqiydigan boʻldim. Shunday qilishim joizmi?