To‘piqdan past kiyim kiyish hukmi

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Birodaringiz aytgan gap to‘g‘ri. Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamdan «isbol», ya’ni kiyimni to‘piqdan tushirish harom ekaniga dalolat qiluvchi ko‘plab hadislar rivoyat qilingan. Jumladan:

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Izorning ikki to‘piqdan pastga tushgani do‘zaxdadir», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5787).

Boshqa hadisda:

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Uch kishi borki, qiyomat kuni Alloh ularga gapirmaydi ham, poklamaydi ham – (Roviy) Abu Muoviya: «Ularga nazar ham solmaydi», degan – va ularga alamli azob bordir: zinokor qariya; yolg‘onchi podshoh; mutakabbir kambag‘al» (Sahihi Muslim, 106).

Yan bir hadisda:

Solim ibn Abdulloh otasi roziyallohu anhudan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Isbol (kiyimlarni uzun qilib, sudrab yurish) izorda (yaʻni, tananing beldan pastki qismiga kiyiladigan kiyimda), ko‘ylakda va salladadir. Kim ularning birortasini manmanlik bilan osiltirib yursa, Qiyomat kuni Alloh unga nazar solmaydi» (Abu Dovud, 4091; Hadis hukmi: «sahih»; Sahihi Abu Dovud, 4094).

Ibn Abbos Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladi: «Albatta Alloh azza va jalla izorini osiltirib yuruvchiga qaramaydi» (Nasoiy: «Al-Mujtabo», 5332; Hadis hukmi: «sahih»; Manba: «Sahihi Nasoiy», 5347).

Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam mening (yoki oʻzlarining) boldirlari mushagini ushlab turib, «Mana shu izorning oʻrni. Agar buni inkor etsang, undan bir oz pastroq (qil). Agar uni ham inkor etsang, izorning ikki toʻpiqqacha tushishga haqqi yoʻq», dedilar» (Sunani Termiziy, 1783; Termiziy bu hasan hadis degan).

Yuqoridagi barcha hadislar, egasining niyatidan qat’i nazar, xoh u o‘zini ko‘z-ko‘z qilish niyatida bo‘lsin, xoh unday bo’lmasin, kiyimni to‘piqdan tushirishni umumiy taqiqlaydi. Ammo agar kishi buni ataylab takabburlik bilan qilsa, uning gunohi, shubhasiz, ogʻirroq bo‘ladi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Alloh qiyomat kuni takabburlik bilan izorini sudragan kimsaga nazar solmaydi», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5788; Sahihi Muslim, 2087).

Jobir ibn Sulaym aytadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam menga: «Izoringni sudrab yurishdan hazir bo‘lgin, chunki bu manmanlikdandir, Alloh azza va jalla esa manmanlikni suymaydi», dedilar» (Abu Dovud, 4084; «Sahihul Jome‘», 7309).

Hech kim manmanlik va takabburlikdan butunlay xoli bo‘la olmaydi, hatto u shunday deb da’vo qilsa ham, uning da’vosi qabul qilinmaydi, chunki bu o‘zini oqlashdir. Ammo vahiy kimningdir kibr-havodan xoli ekanligini tasdiqlasa, bu qabul qilinadi. Bunga misol:

Solim ibn Abdulloh roziyallohu anhumo otasidan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kim manmanlik bilan kiyimini sudrab yursa, qiyomat kuni Alloh unga nazar solmaydi», dedilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, kiyimimning bir tarafini tutib turmasam, bo‘shab, osilib qolaveradi», dedi. Shunda Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Siz buni manmanlik bilan qiladiganlardan emassiz-ku», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5784).

Kiyimni to‘piqdan tushirish, garchi manmanlik qilmasa ham harom boʻlishiga dalil quyidagi hadisdir:

Alo ibn Abdurrohman otasidan rivoyat qiladi: «Abu Sa’id Xudriydan izor haqida so‘ragan edim, shunday dedi: «Eng biladigan odamidan so‘rading. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar: «Musulmonning izor tutishi boldirgacha bo‘lib, u bilan to‘piqning orasida bo‘lsa ham, tanglik yo‘q [yoki gunoh yo‘q]. To‘piqdan pastga tushgani do‘zaxdadir. Kim izorini kibrlanib sudrab yursa, Alloh azza va jalla unga (rahmat ila) nazar solmaydi» (Abu Dovud, 4093; Hadis hukmi: «sahih». Manba: Shuayb Arnaut taxriji).

Ushbu hadislar ikki xil amalni tasvirlaydi va ularga ikki xil jazo belgilangan.

Birinchisi:

Abdurrahmon ibn Ya’qub aytadi: «Men Abu Saiddan: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan izor (beldan pastga kiyiladigan kiyim) haqida biron narsa eshitganmisiz?», deb so‘radim. U: «Ha, men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganini eshitganman: « Mo‘minning izori boldirning o‘rtasigacha bo‘lishi kerak. Garchi u yer bilan to‘piq orasida bo‘lsa ham zarari yo‘q. Ammo to‘piqdan pastdagi qismi do‘zaxdadir», deb aytganlarini eshitganman», dedi» (Ibn Moja, 3573. Hadis hukmi: «sahih». Manba: Sahihi Ibn Moja, 2891).

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldlaridan o‘tgan edim, izorim biroz uzunroq edi, u zot: «Ey Abdulloh, izoringni ko‘tarib ol!» dedilar. Men uni ko‘tarib oldim. So‘ng u zot: «Yana (ko‘tar)», dedilar. Men yana ko‘tardim. Shundan beri shunday yuradigan bo‘ldim». (Roviy aytadi) «Ba’zilar: «Qayergacha?» deyishdi. «Boldirning yarmigacha», dedim» (Sahihi Muslim, 2086).

Bu masala erkaklarga qanday taalluqli bo‘lsa, ayollarga ham xuddi shunday taalluqlidir. Bunga Ibn Umar roziyallohu anhuning quyidagi hadisi dalolat qiladi:

«Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Kim kibrlanib kiyimini yerga sudrab yursa, Alloh unga boqmaydi», dedilar. Ummu Salama: «Yo Rasululloh, ayollar etagini nima qilishsin?», deb so‘radi. U zot: «Bir qarich pastga tushirsinlar», dedilar. Ummu Salama: «Oyoqlari ko‘rinib qolsa-chi?», dedi. U zot: «Uni bir ziro’, ya’ni bir tirsak uzunligida tushirsinlar, lekin undan ortiq emas», deb javob berdilar» (Nasoiy, 5356; Hadis hukmi: «sahih». Manba: Sahihi Nasoiy, 5351).

Ba’zida mutakabbirga beriladigan jazo oxiratda emas, balki shu dunyoda ham amalga oshishi mumkin.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Bir kishi kiyimlari bilan kibrlanib, o‘ziga mahliyo bo‘lib ketayotgan edi, birdan uni yer yutib yubordi. Endi u Qiyomat qoim bo‘lgunicha er qa’rida cho‘kib boraveradi» dedilar» (Sahihi Muslim, 2088).

Alloh barchamizni taqvo va tavoze libosi bilan bezab, riyokorlik va manmanlikdan yiroq qilsin.