Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Fiqh asoslari » Fiqh » Ibodatlar » Roʻza masalalari » Yangi oyni koʻrish » Ramazon oyining boshlanishi va tugashini aniqlashda astronomik hisob-kitoblarga tayanish hukmi
0 – 0
Fatvo: 1602

O'qildi: 270

08.10.2025

/ 16 Rabiul-oxir 1447

Fatvo mavzusi:

Ramazon oyining boshlanishi va tugashini aniqlashda astronomik hisob-kitoblarga tayanish hukmi

Savol

Musulmon kishi ro‘za tutishni boshlash va tugatishda astronomik hisob-kitoblarga tayanishi joizmi yoki hilolni ko‘rishi shartmi?

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Islom shariati oson va umuminsoniy bo‘lib, uning hukmlari mas’uliyatli mavjudotlar (inson va jin), ularning turli tabaqalari – olimlar va savodsiz kishilar, shaharliklar va cho‘l aholisini ham to‘liq qamrab oladi. Shu bois Alloh ularga ibodat vaqtlarini bilishni osonlashtirdi va ularning boshlanish hamda tugash vaqtlari uchun hamma biladigan alomat, belgilarni joriy etdi.

Alloh taolo quyosh botishini shom namozi vaqtining boshlanishi va asr namozi vaqtining tugashiga, qizil shafaqning yo‘qolishini esa xufton namozi vaqtining boshlanishiga alomat qilib belgilagan. Oy g‘oyib bo‘lganidan so‘ng oyning oxirida hilolning ko‘rinishi yangi qamariy oyning boshlanishi va oldingi oyning tugashini bildiradi. U Zot bizga qamariy oy boshini ilmi nujum (yulduzlar ilmi) yoki sanoqli kishilargina tushuna oladigan astronomik hisob-kitoblar bilan aniqlashni zimmamizga yuklamadi.

Qur’on va Sunnat matnlarida musulmonlar uchun Ramazon ro‘zasining boshlanishi uchun Ramazon hilolini ko‘rish, Shavvol hilolini ko‘rish bilan ro‘zani tugatish, shuningdek, Qurbon hayiti va Arafa kunining boshlanishi uchun Zulhijja hilolini ko‘rish belgilangan.

Alloh taolo aytadi:

﴿فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ﴾

«Bas, sizlardan kim bu oyda hozir bo‘lsa, ro‘za tutsin» (Baqara: 185).

Boshqa oyatda aytadi:

﴿يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ﴾

«Sizdan hilollar — yangi chiqqan oylar haqida so‘rashadi. Ayting: u (oylar) odamlar va haj uchun vaqt o‘lchovlaridir» (Baqara: 189).

Hadisi sharifda kelishicha:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: «إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلَالَ، فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ، فَأَفْطِرُوا، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ، فَصُومُوا ثَلَاثِينَ يَوْمًا».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Hilolni ko‘rganda ro‘za tutinglar, uni ko‘rganda ro‘zani to‘xtatinglar. Agar u sizlarga ko‘rinmasa, ro‘zani o‘ttiz kun tutinglar», dedilar» (Sahihi Muslim, 1081)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ramazon oyining hilolini ko‘rib ro‘za tutishni joriy qilganlar, Shavvol oyining hilolini ko‘rib ro‘zani tugatganlar va buni yulduzlarni hisoblash yoki sayyoralar harakaati bilan bog‘lamaganlar. Bu amal Rasululloh sollallohu alayhi vasallam davrlarida ham, xulafoi roshidinlar davrida ham, to‘rt mazhab imomlari davrida ham, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam fazilatli va yaxshi deb guvohlik bergan uch asr, saodat asri davomida ham davom etgan.

Qamariy oylarning boshlanishini aniqlash va ibodatlarni boshlash hamda tugatish uchun, koʻz bilan ko‘rmay, faqatgina astronomiyaga tayanish shariatda asosi bo‘lmagan, yaxshiligi yo‘q bid’atlardandir. Din ishlarida salafi-solihlarga ergashish barcha yaxshiliklarni, dinda paydo bo‘layotgan bid’atlar esa barcha yomonliklarni oʻz ichiga oladi. Alloh taolo bizlarni, sizlarni va barcha musulmonlarni ochiq-oshkor va yashirin fitnalardan asrasin.

Alloh bilguvchiroqdir.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

2

O’xshash fatvolar

  • Yangi oy masalasida davlatlar orasidagi farqlar

    Bir musulmon Ramazon ro‘zasini tutib, hayit namozini o‘qigach, sharqdagi o‘z yurtiga jo‘nab ketdi va u yerdagi odamlar hali ham ro‘za tutayotganini ko‘rdi. U ham ular bilan birga ro‘za tutishi kerakmi yoki safardan oldin Ramazon ro‘zasini yakunlagani uchun ro‘za tutmaydimi?

  • Oyni koʻrishga oid xilofning yechimi

    Muayyan sharoitlar tufayli Pokiston davlatiga yashash uchun ko‘chib o‘tdik. Men uchun bir qancha narsalar, namoz vaqtlaridan tortib boshqa narsalargacha o‘zgardi… Sizlardan so‘ramoqchi bo‘lganim, men Arafa kuni ro‘za tutishga rag‘batim bor, lekin Pokistondagi hijriy sana Saudiya Arabistonidagidan farq qiladi. Pokistondagi sana 8-kun bo‘lib, u Saudiyadagi 9-kunga to‘g‘ri kelishi mumkin… Men 8-kuni, ya’ni Saudiyadagi 9-kun sanasida ro‘za tutaymi yoki Pokiston sanasiga qarabmi?

  • Roʻza va hayitda yurtdoshlariga xilof qilish joiz emas

    Bizning shahrimizda bir guruh dinga amal qiluvchi birodarlar bor, lekin ular ba’zi masalalarda bizga xilof qilishadi. Masalan, Ramazon ro‘zasida ular oyni oddiy ko‘z bilan ko‘rmaguncha ro‘za tutmaydilar. Ba’zida biz Ramazon oyida ulardan bir yoki ikki kun oldin ro‘za tutamiz. Ular esa Ramazon hayitidan bir yoki ikki kun keyin og‘iz ochadilar. Har safar ulardan hayit kuni ro‘za tutishlari haqida so‘rasak, ular: «Biz oyni oddiy ko‘z bilan ko‘rmagunimizcha og‘iz ochmaymiz va ro‘za tutmaymiz», deyishadi. Bunga Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning: «Uni (hilolni) ko‘rib, ro‘za tutinglar va uni ko‘rib, ro‘zani ochinglar», degan so‘zlarini asos qilishadi. Lekin ular, siz bilganingizdek, oyning ko‘rilganini uskunalar bilan sobit bo‘lishini tan olmaydilar. Shuni ham aytish kerakki, ular ikki hayit namozini o‘z vaqtida bizga xilof qilib, faqat o‘zlarining oyni ko‘rishlariga qarab hayitdan keyin o‘qiydilar. Qurbon hayitida ham qurbonlikni so‘yishda va Arafotda turishda bizga xilof qiladilar. Ular Qurbon hayitidan ikki kun keyin hayit qiladilar, ya’ni barcha musulmonlar qurbonliklarini so‘yib bo‘lganidan keyingina so‘yadilar. Ularning qilayotgan ishlari to‘g‘rimi? Alloh sizni yaxshilik bilan mukofotlasin.

  • Hilolni kuzatish uchun qo‘mita tuzish

    Islomiy bo‘lmagan mamlakatda yashovchi musulmonlar Ramazon, Shavvol va Zulhijja oyining boshlanishini aniqlash uchun qo‘mita tuzishlari joizmi yoki yo‘qmi?

  • Ramazon hilolini har bir kishi oʻz koʻzi bilan ko‘rishi shartmi?

    Boshqalar Ramazon hilolini ko‘rganini aytsa-da, o‘zi ko‘rmaguncha ro‘za tutmagan kishining hukmi qanday? Ular «Hilolni ko‘rganda ro‘za tutinglar va hilolni ko‘rganda og‘iz ochinglar» hadisiga asoslanadilar. Ularning bu hadisga tayanishi to‘g‘rimi?

  • Hilolni kuzatishdagi vaqt chegarasi

    Qamariy oylarning birinchi kuni qanday aniqlanadi? Yangi tug‘ilgan oy ufqda ma’lum vaqt qolishi shart qilinadimi?