Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Eʼtiqod masalalari » Iymon » Allohga iymon keltirish » O‘qish-yozishni bilmaydigan Payg‘ambar
0 – 0
Fatvo: 1108

O'qildi: 360

27.07.2025

/ 2 Safar 1447

Fatvo mavzusi: » » » » »

O‘qish-yozishni bilmaydigan Payg‘ambar

Savol

Payg‘ambar Muhammad sollallohu alayhi va sallamning o‘qish va yozishni bilmaganliklariga biror dalil bormi?

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Alloh taolo aytadi:

﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ ۚ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ ۙ أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ۝١٥٧﴾

«Ular shunday kishilardirki, ummiy (o‘qish-yozishni bilmagan) payg‘ambarga — nomini o‘z oldilaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holda topishadigan — elchimizga (Muhammadga) ergashadilar. U payg‘ambar ularni yaxshilikka buyuradi, yomonlikdan qaytaradi va pok narsalarni ular uchun halol qilib, nopok narsalarni ularga harom qiladi hamda ulardan yuklarini va ustlaridagi kishanlarini olib tashlaydi (ya’ni, Islom dinidan avvalgi dinlarda bo‘lgan og‘ir, mashaqqatli ibodatlarni olib tashlab, ularning o‘rniga oson va yengillarini keltiradi). Bas, unga iymon keltirgan, uni ulug‘lab, unga yordam qilgan hamda uning (kelishi) bilan nozil qilingan nurga (ya’ni, Qur’onga) ergashgan zotlar — ana o‘shalargina najot topguvchilardir» (A’rof: 157).

Qurtubiy rahimahulloh bu oyatni tafsir qilib aytadi: «Alloh taoloning «ummiy» so‘zi haqida Ibn Abbos roziyallohu anhu aytadi: «Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam ummiy edilar, o‘qishni ham, yozishni ham, hisoblashni ham bilmas edilar».

Alloh taolo aytadi:

﴿وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ۝٤٨﴾

«Siz (o‘zingizga Qur’on nozil qilinishidan) ilgari biron kitobni tilovat qilmas edingiz va o‘z qo‘lingiz bilan xat ham yozmas edingiz. Aks holda buzg‘unchi kimsalar albatta shubhaga tushgan bo‘lur edilar» (Ankabut: 48).

Ibn Kasir rahimahulloh bu so‘nggi oyatning tafsirida aytadi: «Alloh taoloning Muhammad sollallohu alayhi va sallamga: «Siz ilgari biron kitobni tilovat qilmas edingiz va o‘z qo‘lingiz bilan xat ham yozmas edingiz» degani, ya’ni siz bu Qur’onni keltirishdan oldin o‘z qavmingiz orasida uzoq vaqt davomida kitob o‘qimay, yozishni bilmay yashadingiz. Aksincha, qavmingiz va boshqalar sizning ummiy ekaningizni, o‘qish-yozishdan bexabar ekaningizni bilardi. U zot oldingi kitoblarda ham shunday ta’riflangan, Alloh taolo aytganidek:

﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ﴾

«Ular shunday kishilardirki, ummiy (oʻqish-yozishni bilmaydigan) payg‘ambarga — nomini o‘z oldilaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holda topishadigan — elchimizga (Muhammadga) ergashadilar. U payg‘ambar ularni yaxshilikka buyuradi, yomonlikdan qaytaradi» (A’rof: 157). Shunday qilib, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam qiyomat kunigacha shunday bo‘lib keldilar. U zot oʻqiy olmas, o‘z qo‘llari bilan hatto bir satr yoki harf ham yozolmasdilar. U kishining vahiyni va turli mintaqalarga yuboriladigan maktublarni yozadigan kotiblari bor edi.

Alloh taoloning: «Siz ilgari … tilovat qilmas edingiz» oyatiga kelsak, ya’ni o‘qimagan edingiz, «biron kitobni» deyishi esa inkorni alohida ta’kidlash uchundir. Oyatdagi «o‘z qo‘lingiz bilan xat ham yozmas edingiz» degani ham ta’kidlash uchundir… Alloh taoloning «Aks holda buzg‘unchi kimsalar albatta shubhaga tushgan bo‘lur edilar» degani, ya’ni agar siz yozishni bilganingizda, ba’zi johil odamlar shubhalanib: «U bu bilimlarni o‘zidan oldingi payg‘ambarlarning kitoblaridan o‘rganib oldi», deyishgan bo‘lar edi. Garchi ular Muhammad sollallohu alayhi va sallamning ummiy boʻlganlari, oʻqish-yozishdan bexabar ekanliklarini bilsalar-da,

﴿وَقَالُوۤا۟ أَسَـٰطِیرُ ٱلۡأَوَّلِینَ ٱكۡتَتَبَهَا فَهِیَ تُمۡلَىٰ عَلَیۡهِ بُكۡرَةࣰ وَأَصِیلࣰا﴾

«Yana ular: «(Bu) avvalgilardan qolgan afsonalardir (Muhammad) ularni ko‘chirib olgan. Bas, (bu afsonalar birovlar tomonidan) unga erta-yu kech o‘qib berilur», dedilar» (Furqon: 5).

Alloh azza va jalla aytadi:

﴿هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ۝٢﴾

«U (Alloh) omiylar (ya’ni, ahli kitob bo‘lmagan ilmsiz kishilar) orasiga o‘zlarida bo‘lgan, ularga (Qur’on) oyatlarini tilovat qiladigan, ularni (shirk va jaholatdan) poklaydigan hamda ularga Kitob — Qur’on va Hikmat — Hadisni o‘rgatadigan bir payg‘ambarni (ya’ni, Muhammad alayhis-salotu vas-salomni) yuborgan Zotdir. Shak-shubhasiz, ular (o‘zlariga payg‘ambar kelishdan) ilgari ochiq zalolatda edilar» (Jum’a: 2).

Qurtubiy rahimahulloh bu oyatning tafsirida aytadi: «Aytilishicha, «omiylar» – yozishni bilmaydigan kishilardir. Quraysh qabilasi ham shunday edi. Mansur Ibrohimdan rivoyat qilib aytadi: «Ummiy – o‘qiydigan, ammo yozishni bilmaydigan kishidir».

Oyatda «O‘zlaridan bo‘lgan payg‘ambar» deb Muhammad sollallohu alayhi va sallam nazarda tutilgan… U kishi ummiy edilar, kitob o‘qimagan va ta’lim olmagan edilar, sollallohu alayhi va sallam.

Movardiy aytadi: «Agar: «Ummiy payg‘ambar yuborilganiga shukr qilishning sababi nima?» deb so‘rasalar, bunga uch jihatdan javob beriladi:

Birinchisi: Bu oldingi payg‘ambarlarning bashoratlariga mos kelgani uchun.

Ikkinchisi: Paygʻambar sollallohu alayhi va sallamning holatlari boshqa paygʻambarlarning holatiga o‘xshash bo‘lgani va bu jihatdan ularga yaqin boʻlishlari uchun.

Uchinchisi: U zot da’vat qilgan kitob va aytgan hadislar haqida «boshqalardan o‘qib o‘rgangan» degan yomon shubhalar tug‘ilmasligi uchun».

Biz aytamizki: Bularning barchasi u zotning mo‘jizalari va haqiqiy payg‘ambar ekanliklarining isbotidir».

Qurtubiy rahimahulloh tafsiridan olingan xulosaning yakuni.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

2

O’xshash fatvolar

  • Sevib qolgan yigit nima qilishi kerak?

    Men hozirda Britaniya universitetlaridan birida o‘qiyman va universitetda menga yoqib qolgan bir qiz bor.Men u bilan hech qachon gaplashmaganman. Odatda qizlar bilan gaplashmayman. Biroq, ba’zan salomlashib turamiz.Men Islom shariatiga amal qilgan holda ayollar bilan gaplashmaydigan bo‘lsam, unga qanday qilib turmush qurishni taklif qilishim mumkin? Buning eng yaxshi yo‘li qanday?Borib u bilan gaplashib, shar’iy chegaralardan chiqmagan holda avval tanishib ko‘raymi? Yoki unga to‘g‘ridan to‘g‘ri turmushga chiqishni taklif qilaymi?Agar unga avval tanishmasdan to‘g‘ridan to‘g‘ri turmushga chiqishni taklif qilsam, u meni yaxshi tanimagani uchun va u men mansub bo‘lgan madaniyatdan boshqa madaniyatga mansub bo‘lgani uchun taklifimni darhol rad etishidan qo‘rqaman. Boshqa tomondan, agar u bilan tanishish maqsadida gaplashsam, bu qilmishim Islomga zid bo‘lishidan qo‘rqaman.Men qiyin ahvoldaman, qanday yo‘l tutsam eng to‘g‘ri bo‘ladi?

  • «Inshaalloh mo‘minman» deyish hukmi

    Musulmon kishi «Men inshaalloh mo‘minman» deyishi toʻgʻrimi?

  • Gunohkor ona bilan muomala qilish usuli

    Mening savolim musulmon yosh yigitlardan biri haqida. U, mashaalloh, jiddiy, ixlosli, ilmli, Islom taʼlimotlariga hamda Paygʻambar sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga amal qiladigan va toʻgʻri aqidaga ergashishga bor kuchi bilan harakat qiladigan yigit. U beva onasi bilan yolgʻiz yashaydi. Biroq onasi Islomga to‘liq amal qilmaydi va Islomga mutlaqo to‘g‘ri kelmaydigan ishlar bilan mashgʻul… Men u yigit va uning onasi bilan tanishman, ular bir-biriga mehribon va samimiy insonlar. Ba’zida yigit onasining uni noqulay ahvolga soladigan xatti-harakatlaridan xijolat bo‘layotganini ko‘raman, men esa unga to‘g‘ri maslahat bera olmayman.Bunday vaziyatlarga baʼzi misollar: onasi uydan qisqa muddatga chiqqanida, o‘g‘il onasining bu ishidan uyaladi, lekin biror kishi unga gap otishidan qoʻrqib, u bilan birga yuradi… Onasi gʻarbcha uslubda boshqa erkaklar bilan koʻp tanishadi, kechki ovqat ziyofatlariga koʻp boradi. Bu ziyofatlar gʻoliban spirtli ichimliksiz oʻtmaydi, onasi esa erkak tanishlari va dugonalari bilan spirtli ichimlik qoʻyilgan stollarda ular bilan birga oʻtiradi, garchi oʻzi umuman ichmasa ham. Onasining doʻstlari amal qiladigan koʻplab bid’atlar va munkar ishlar bor. Oʻgʻil doimo onasini daʼvat qilishga va unga masalalarni tushuntirishga harakat qiladi, lekin onasi uni mutaassiblikda, haddan oshishda yoki tosh asridan qolganlikda ayblaydi. Iltimos, do‘stimga maslahat bering, u mendan boshqa hech kim bilan do‘stlashmagan. U oʻzini dayusdek his qilyapti. Shu bois onasi shunday xulq-atvorda boʻlganida u bilan birga qolishi toʻgʻrimi yoki yoʻqligini bilmoqchi. U onasiga begonalardan biri tegajogʻlik qilishidan xavotirda yuradi, chunki onasi noshar’iy va qisqa kiyimlar kiyib yuradi. U menga bu narsalarni aytmagan va oila sirlarini fosh qilmagan, lekin vaziyat men va atrofidagilar uchun aniq bo‘lib qolgan. Iltimos, yordam bering, Alloh taolo sizga yaxshi mukofot bersin.

  • Qur’oni Karim tarjimasini o‘qishning savobi

    2237-raqamli «Juma kechasi jamoatda Yosin surasini o‘qish» savoliga ishora qilib, siz keltirgan Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning: «Kim Allohning Kitobidan bir harf o‘qisa, unga bir hasana (savob) beriladi va har bir hasana o‘n barobar ko‘paytiriladi. Men «Alif, lom, mim» bir harf demayman, balki «Alif» alohida harf, «Lom» alohida harf va «Mim» alohida harfdir», degan hadisi shariflari haqida so‘ramoqchiman. Ushbu hadis Qur’onni boshqa tillarda (masalan, inglizcha yoki oʻzbekcha tarjimasida) o‘qiydigan va shu orqali o‘qiyotganini tushunishga harakat qiladigan kishilarga ham taalluqlimi?

  • Islomda ayol kishi bilan muomala qilish

    Men musulmon bo‘lmoqchiman. Biroq avvalgi hayotim borasida xavotirlarim bor. O‘tmishdagi tajribalarim Allohning to‘g‘ri yo‘liga ergashishimga to‘sqinlik qilishidan qo‘rqaman. Ochiqchasiga gapirganim uchun meni ma’zur tutasiz.Islomda erkak va ayolning nikohsiz munosabatda bo‘lishi halol emas. Shu sababli Islomni qabul qilishdan oldin ichimda kurash avj olayotganini his qilyapman. Ammo men Islomni qabul qilishdan oldin bu narsalarga boshqacha qarardim. Endi esa o‘tmishimdagi ishlarimni Islom harom qilgani haqida ko‘p o‘qidim.Savolim, ayollar bilan munosabatda, istaklarim va shariat taqiqlagan narsalar o‘rtasida qanday muvozanat oʻrnatishim mumkin? Qanday yo‘l tutishim kerak-ki, bu istaklar meni yana gunohga boshlamasin va Islomdan uzoqlashtirmasin?

  • Misvok ishlatishdagi sunnatlar

    Misvok nima degani? Uni ishlatish hukmi qanday? Misvokdan foydalaniladigan vaqtlar qaysi? Misvokning xususiyatlari va uni ishlatish uslubi qanday? Misvokning ba’zi turlari limon va boshqa ta’mlarda bo‘ladi, ularning hukmi oddiy misvok hukmi bilan birmi?