O'qildi: 620
18.02.2026
/ 1 Ramazon 1447
Fatvo mavzusi: Roʻza masalalari
Savol
Baʼzi mamlakatlarda bomdoddan taxminan oʻn daqiqa oldin bir vaqt belgilangan, ular buni imsok vaqti deyishadi. Odamlar shu vaqtda ogʻizlarini yopishib, yeb-ichishdan tiyilishadi. Bu ish toʻgʻrimi?
O’xshash fatvolarJavob
Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.
Bu ish toʻgʻri emas.
Chunki Alloh taolo roʻzadorga tong otishi aniq boʻlguncha yeyish va ichishga ruxsat bergan. Alloh taolo aytadi:
«Va to tongdan oq ip qora ipdan ajraladigan paytgacha yeb-ichaveringlar» (Baqara: 187).
عَنْ عَائِشَةَ ﵂: «أَنَّ بِلَالًا كَانَ يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: كُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ، فَإِنَّهُ لَا يُؤَذِّنُ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ».
Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Bilol tunda azon aytar edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ibn Ummu Maktum azon aytgunicha yeb-ichaveringlar. Chunki u tong otmaguncha azon aytmaydi», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 1919; Sahihi Muslim, 1092).
Imom Navaviy rahimahulloh aytadi: «Bu hadis tong otguncha (yaʼni, bomdodgacha) yeyish, ichish, jinsiy aloqa qilish va boshqa barcha narsalarning joizligini oʻz ichiga oladi». Iqtibos tugadi.
Hofiz Ibn Hajar aytadi: «Eslatma: Hozirgi davrda paydo boʻlgan munkar bidʼatlardan biri – Ramazonda bomdoddan taxminan yigirma daqiqa oldin ikkinchi azonni aytish va roʻza tutmoqchi boʻlganlarga yeyish-ichishni harom qilish alomati oʻlaroq chiroqlarni oʻchirishdir. Bu odatni joriy qilganlarning daʼvolariga koʻra, goʻyo ibodatda ehtiyotkorlik uchun shunday qilishayotgan emish!» Iqtibos tugadi («Fathul-Boriy», 4/199).
Shayx Ibn Usaymindan baʼzi taqvimlarda ogʻizni yopish bomdoddan taxminan 15 daqiqa oldin belgilangani haqida soʻralganda, u kishi shunday javob berdilar: «Bu bidʼatlardan biri boʻlib, uning sunnatda asosi yoʻq. Aksincha, sunnat buning teskarisidir. Chunki Alloh Oʻzining muborak Kitobida shunday degan:
﴿وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ﴾
«Va to tongdan oq ip qora ipdan ajraladigan paytgacha yeb-ichaveringlar» (Baqara: 187).
Shuningdek, Paygʻambar sollallohu alayhi va sallam: «(Bilol tunda azon aytadi). Ibn Ummu Maktum azon aytgunicha yeb-ichaveringlar. Chunki u tong otmaguncha azon aytmaydi», deganlar. Baʼzi odamlar oʻzlaricha belgilab olgan bu ogʻizni yopish vaqti Alloh azza va jalla buyurgan narsaga qoʻshimcha qoʻshish boʻlgani uchun botildir va Allohning dinida haddan oshishdir. Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:
«هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ، هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ، هَلَكَ الْمُتَنَطِّعُونَ».
«Gʻuluvga ketganlar halok boʻldi, Gʻuluvga ketganlar halok boʻldi, Gʻuluvga ketganlar halok boʻldi», deb aytdilar» (Sahihi Muslim, 2670). Iqtibos tugadi.
Vallohu aʼlam.
Bu javob foydali bo’ldimi?