Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Namoz

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Fiqh asoslari » Fiqh » To‘piqdan past kiyim kiyish hukmi
0 – 0
Fatvo: 762

O'qildi: 1,013

07.07.2025

/ 12 Muharram 1447

Fatvo mavzusi: » » »

To‘piqdan past kiyim kiyish hukmi

Savol

Bir birodarim menga kiyimni to‘piqdan tushirish harom ekanini va buni tasdiqlaydigan ko‘plab hadislar borligini aytdi. Men bu mavzuga doir fikringizni bilmoqchi edim.

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Birodaringiz aytgan gap to‘g‘ri. Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamdan «isbol», ya’ni kiyimni to‘piqdan tushirish harom ekaniga dalolat qiluvchi ko‘plab hadislar rivoyat qilingan. Jumladan:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «مَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ مِنَ الْإِزَارِ فَفِي النَّارِ».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Izorning ikki to‘piqdan pastga tushgani do‘zaxdadir», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5787).

Boshqa hadisda:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَلَا يُزَكِّيهِمْ – قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ: وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ –، وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ: شَيْخٌ زَانٍ، وَمَلِكٌ كَذَّابٌ، وَعَائِلٌ مُسْتَكْبِرٌ».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Uch kishi borki, qiyomat kuni Alloh ularga gapirmaydi ham, poklamaydi ham – (Roviy) Abu Muoviya: «Ularga nazar ham solmaydi», degan – va ularga alamli azob bordir: zinokor qariya; yolg‘onchi podshoh; mutakabbir kambag‘al» (Sahihi Muslim, 106).

Yan bir hadisda:

عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْإِسْبَالُ فِي الْإِزَارِ، وَالْقَمِيصِ، وَالْعِمَامَةِ، مَنْ جَرَّ مِنْهَا شَيْئًا خُيَلَاءَ، لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»

Solim ibn Abdulloh otasi roziyallohu anhudan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Isbol (kiyimlarni uzun qilib, sudrab yurish) izorda (yaʻni, tananing beldan pastki qismiga kiyiladigan kiyimda), ko‘ylakda va salladadir. Kim ularning birortasini manmanlik bilan osiltirib yursa, Qiyomat kuni Alloh unga nazar solmaydi» (Abu Dovud, 4091; Hadis hukmi: «sahih»; Sahihi Abu Dovud, 4094).

وعَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لا يَنْظُرُ إِلَى مُسْبِلِ الْإِزَارِ».

Ibn Abbos Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladi: «Albatta Alloh azza va jalla izorini osiltirib yuruvchiga qaramaydi» (Nasoiy: «Al-Mujtabo», 5332; Hadis hukmi: «sahih»; Manba: «Sahihi Nasoiy», 5347).

عَنْ ‌حُذَيْفَةَ قَالَ: «أَخَذَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَضَلَةِ» سَاقِي أَوْ سَاقِهِ، فَقَالَ: هَذَا مَوْضِعُ الْإِزَارِ، فَإِنْ أَبَيْتَ فَأَسْفَلَ، فَإِنْ أَبَيْتَ فَلَا حَقَّ لِلْإِزَارِ فِي الْكَعْبَيْنِ

Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam mening (yoki oʻzlarining) boldirlari mushagini ushlab turib, «Mana shu izorning oʻrni. Agar buni inkor etsang, undan bir oz pastroq (qil). Agar uni ham inkor etsang, izorning ikki toʻpiqqacha tushishga haqqi yoʻq», dedilar» (Sunani Termiziy, 1783; Termiziy bu hasan hadis degan).

Yuqoridagi barcha hadislar, egasining niyatidan qat’i nazar, xoh u o‘zini ko‘z-ko‘z qilish niyatida bo‘lsin, xoh unday bo’lmasin, kiyimni to‘piqdan tushirishni umumiy taqiqlaydi. Ammo agar kishi buni ataylab takabburlik bilan qilsa, uning gunohi, shubhasiz, ogʻirroq bo‘ladi.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ قَالَ: «لَا يَنْظُرُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ بَطَرًا».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Alloh qiyomat kuni takabburlik bilan izorini sudragan kimsaga nazar solmaydi», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5788; Sahihi Muslim, 2087).

عَنْ ‌جَابِرِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ: « قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «…وَإِيَّاكَ وَإِسْبَالَ الْإِزَارِ، فَإِنَّهَا مِنَ المَخِيلَةِ، وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمَخِيلَةَ…»

Jobir ibn Sulaym aytadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam menga: «Izoringni sudrab yurishdan hazir bo‘lgin, chunki bu manmanlikdandir, Alloh azza va jalla esa manmanlikni suymaydi», dedilar» (Abu Dovud, 4084; «Sahihul Jome‘», 7309).

Hech kim manmanlik va takabburlikdan butunlay xoli bo‘la olmaydi, hatto u shunday deb da’vo qilsa ham, uning da’vosi qabul qilinmaydi, chunki bu o‘zini oqlashdir. Ammo vahiy kimningdir kibr-havodan xoli ekanligini tasdiqlasa, bu qabul qilinadi. Bunga misol:

عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللهِ، عَنْ أَبِيهِ ﵁ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ: «مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلَاءَ لَمْ يَنْظُرِ اللهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّ أَحَدَ شِقَّيْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي إِلَّا أَنْ أَتَعَاهَدَ ذَلِكَ مِنْهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ ﷺ: لَسْتَ مِمَّنْ يَصْنَعُهُ خُيَلَاءَ».

Solim ibn Abdulloh roziyallohu anhumo otasidan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Kim manmanlik bilan kiyimini sudrab yursa, qiyomat kuni Alloh unga nazar solmaydi», dedilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, kiyimimning bir tarafini tutib turmasam, bo‘shab, osilib qolaveradi», dedi. Shunda Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Siz buni manmanlik bilan qiladiganlardan emassiz-ku», dedilar» (Sahihi Buxoriy, 5784).

Kiyimni to‘piqdan tushirish, garchi manmanlik qilmasa ham harom boʻlishiga dalil quyidagi hadisdir:

عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ عَنِ الإِزَارِ، فَقَال: عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِزْرَةُ الْمُسْلِمِ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ، وَلَا حَرَجَ – أَوْ لَا جُنَاحَ – فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَيْنِ، مَا كَانَ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ فَهُوَ فِي النَّارِ، مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ بَطَرًا لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ»

Alo ibn Abdurrohman otasidan rivoyat qiladi: «Abu Sa’id Xudriydan izor haqida so‘ragan edim, shunday dedi: «Eng biladigan odamidan so‘rading. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar: «Musulmonning izor tutishi boldirgacha bo‘lib, u bilan to‘piqning orasida bo‘lsa ham, tanglik yo‘q [yoki gunoh yo‘q]. To‘piqdan pastga tushgani do‘zaxdadir. Kim izorini kibrlanib sudrab yursa, Alloh azza va jalla unga (rahmat ila) nazar solmaydi» (Abu Dovud, 4093; Hadis hukmi: «sahih». Manba: Shuayb Arnaut taxriji).

Ushbu hadislar ikki xil amalni tasvirlaydi va ularga ikki xil jazo belgilangan.

Birinchisi:

عَنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي سَعِيدٍ: هَلْ سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فِي الْإِزَارِ؟ قَالَ: نَعَمْ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «‌إِزْرَةُ ‌الْمُؤْمِنِ ‌إِلَى ‌أَنْصَافِ ‌سَاقَيْهِ، لَا جُنَاحَ عَلَيْهِ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَيْنِ، ‌وَمَا ‌أَسْفَلَ ‌مِنَ ‌الْكَعْبَيْنِ فِي النَّارِ».

Abdurrahmon ibn Ya’qub aytadi: «Men Abu Saiddan: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan izor (beldan pastga kiyiladigan kiyim) haqida biron narsa eshitganmisiz?», deb so‘radim. U: «Ha, men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganini eshitganman: « Mo‘minning izori boldirning o‘rtasigacha bo‘lishi kerak. Garchi u yer bilan to‘piq orasida bo‘lsa ham zarari yo‘q. Ammo to‘piqdan pastdagi qismi do‘zaxdadir», deb aytganlarini eshitganman», dedi» (Ibn Moja, 3573. Hadis hukmi: «sahih». Manba: Sahihi Ibn Moja, 2891).

عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ: «مَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللهِ ﷺ، وَفِي إِزَارِي اسْتِرْخَاءٌ فَقَالَ: يَا عَبْدَ اللهِ، ارْفَعْ إِزَارَكَ. فَرَفَعْتُهُ ثُمَّ قَالَ: زِدْ. فَزِدْتُ، فَمَا زِلْتُ أَتَحَرَّاهَا بَعْدُ، فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: إِلَى أَيْنَ؟ فَقَالَ: أَنْصَافِ السَّاقَيْنِ».

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldlaridan o‘tgan edim, izorim biroz uzunroq edi, u zot: «Ey Abdulloh, izoringni ko‘tarib ol!» dedilar. Men uni ko‘tarib oldim. So‘ng u zot: «Yana (ko‘tar)», dedilar. Men yana ko‘tardim. Shundan beri shunday yuradigan bo‘ldim». (Roviy aytadi) «Ba’zilar: «Qayergacha?» deyishdi. «Boldirning yarmigacha», dedim» (Sahihi Muslim, 2086).

Bu masala erkaklarga qanday taalluqli bo‘lsa, ayollarga ham xuddi shunday taalluqlidir. Bunga Ibn Umar roziyallohu anhuning quyidagi hadisi dalolat qiladi:

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ مِنَ الْخُيَلَاءِ لَمْ يَنْظُرِ اللهُ إِلَيْهِ»، قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: فَكَيْفَ يَصْنَعُ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ؟ قَالَ: «يُرْخِينَهُ شِبْرًا»، قُلْتُ: إِذَا تَنْكَشِفُ أَقْدَامُهُنَّ؟ قَالَ: «فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لَا يَزِدْنَ عَلَيْهِ»

«Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Kim kibrlanib kiyimini yerga sudrab yursa, Alloh unga boqmaydi», dedilar. Ummu Salama: «Yo Rasululloh, ayollar etagini nima qilishsin?», deb so‘radi. U zot: «Bir qarich pastga tushirsinlar», dedilar. Ummu Salama: «Oyoqlari ko‘rinib qolsa-chi?», dedi. U zot: «Uni bir ziro’, ya’ni bir tirsak uzunligida tushirsinlar, lekin undan ortiq emas», deb javob berdilar» (Nasoiy, 5356; Hadis hukmi: «sahih». Manba: Sahihi Nasoiy, 5351).

Ba’zida mutakabbirga beriladigan jazo oxiratda emas, balki shu dunyoda ham amalga oshishi mumkin.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ ﷺ يَقُولُ: «إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يَتَبَخْتَرُ فِي حُلَّةٍ». ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِهِمْ .

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: «Bir kishi kiyimlari bilan kibrlanib, o‘ziga mahliyo bo‘lib ketayotgan edi, birdan uni yer yutib yubordi. Endi u Qiyomat qoim bo‘lgunicha er qa’rida cho‘kib boraveradi» dedilar» (Sahihi Muslim, 2088).

Alloh barchamizni taqvo va tavoze libosi bilan bezab, riyokorlik va manmanlikdan yiroq qilsin.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

3

O’xshash fatvolar

  • Tarmoqli marketing hukmi

    «Tarmoqli marketing» yoxud «Majburiy matritsa tizimi» shunday tizimki, unda bir kishi kompaniyaga 10 dollar to‘laydi. Shundan so‘ng, kompaniya va (tizimda avvaldan tanlangan) yana to‘rt kishining har biriga 2 dollardan o‘tkazib beriladi. Bu bir martalik to‘lov bo‘lib, to‘lovni amalga oshirgan kishi tizimga qo‘shiladigan yangi a’zolar ham shunday qilishini kutadi. Har safar yangi a’zo qo‘shilganda, tizimdagi har bir ishtirokchi 2 dollardan oladi, chunki yangi a’zolar to‘lovni bevosita o‘zidan yuqoridagi to‘rt kishiga to‘laydi. Kompaniya esa har bir a’zodan xizmat haqi sifatida o‘zining 2 dollarini olib qoladi. Ushbu dasturga qo‘shilish halolmi? Alloh sizni yaxshilik bilan mukofotlasin.

  • Piramida marketing sxemalari

    Ilmiy tadqiqotlar va fatvolar bo‘yicha doimiy qo‘mitaga «Biznes» va «Hibatul-Jazira» kabi piramida yoki tarmoqli marketing shirkatlarining faoliyati haqida ko‘plab savollar kelib tushdi. Bu shirkatlar faoliyatining mohiyati quyidagicha: bir kishi mahsulot yoki tovar sotib olishga ko‘ndiriladi, so‘ng u boshqalarni xuddi shunday qilishga undaydi, ular ham o‘z navbatida keyingilarni jalb qiladi va bu zanjir shu tarzda davom etadi. Ishtirokchilar qatlami qancha kengaysa, birinchi ishtirokchi shuncha ko‘p komission haq oladi va bu summa hatto minglab riyollarga yetishi mumkin. Har bir ishtirokchi o‘zidan keyingilarni a’zolar ro‘yxatiga yangi odamlarni jalb qila olsa, katta komission to‘lovlar olishi mumkinligi bilan qiziqtiradi. Aynan mana shu narsa piramida yoki tarmoqli marketing deb ataladi.

  • Namozdagi qunut

    Sizdan namozdagi qunut (ruku’dan keyin qo‘l ko‘tarib duo qilish) haqida so‘ramoqchiman. Bu amal Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlaridanmi yoki bu ish ularning holati sababli istisno tariqasida bo‘lganmi? Iltimos, menga javob bering, chunki masjidimiz imomi, Rasulullohdan qaysi namoz afzal, deb so‘ralganda, u zot alayhissalotu vassalom: «Qunuti uzunroq bo‘lgan namoz», deb javob berganlar», deb aytdi.

  • Ro‘zador kishi xotinini quchoqlashi joizmi?

    Yaqinda uylandim. Ramazon oyida ro‘za tutgan holda, saharlikdan so‘ng yotaman va ba’zan yonimda xotinim ham bo‘ladi. Uni quchoqlashim ro‘zamga ta’sir qiladimi? Ro‘zador kishi uchun qaysi ishlar joiz, qaysilari harom yoki ro‘zani buzuvchi hisoblanadi? Shu haqda tushuntirish bersangiz.

  • «CadenzaX Music» platformasi orqali pul topish hukmi

    Men sizlardan hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlarda ommalashayotgan «CadenzaX music» nomli platformaga (yoki shunga o‘xshash loyihalarga) qo‘shilish va undan daromad topishning Islomdagi hukmi haqida so‘ramoqchi edim. Bu sahifaning ishlash tizimi va daromad ko‘rish tartibi quyidagicha: 1. Sayt yoki ilova foydalanuvchilarga ma’lum musiqalarni eshitish, layk bosish yoki qandaydir oddiy vazifalarni bajarish evaziga pul to‘lashni va’da qiladi. 2. Ko‘proq pul ishlash uchun foydalanuvchidan dastlab o‘z yonidan pul kiritib, maxsus «VIP» darajalarni sotib olish talab etiladi. 3. Sayt qoidalariga ko‘ra, orqangizdan yangi odamlarni taklif qilsangiz va ular ham pul kiritsa, ularning sarmoyasidan sizga ma’lum foizlarda bonus (daromad) beriladi. Meni shubhalantirgan jihati shundaki, tizimning asosi aslida musiqa eshitish emas, balki tarmoqli marketing va moliyaviy piramidaga o‘xshab ketadi. Chunki tizim asosan yangi qo‘shilganlarning pullari hisobidan eskilariga pul to‘layotgandek ko‘rinadi.

  • Vitr duosi vojibmi va uni yod bilmasa nima deydi?

    Vitrdagi qunut duosi kabi duolarni yod olishga qiynalaman. Shuning uchun bu duoning oʻrniga biror sura oʻqirdim. Bu duoni oʻqishning farz ekanini bilgach, yod olishga harakat qildim va namoz paytida yonimdagi stol ustidan kitobni olib, qiblaga yuzlangan holda oʻqiydigan boʻldim. Shunday qilishim joizmi?