Qur’onda besh vaqt namoz zikr qilinganmi?

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Ibn Abbos roziyallohu anhu: «Besh vaqt namoz Qur’onda zikr qilingan», dedilar.

Undan: «Qayerda?» deb so‘rashganda, u kishi: «Alloh taolo:

«Bas, tunga kirish paytlaringizda ham Allohni poklangiz (ya’ni, U zotga hamd-u sano aytingiz)» (Rum: 17) – bu shom va xufton namozlari,

«Tongga kirish paytlaringizda ham(Allohni poklangiz)» (Rum: 17) – bu bomdod namozi,

«Oqshomda ham (Allohni poklangiz)» (Rum: 18) – bu asr namozi,

«Peshin paytiga kirishingizda ham (Allohni poklangiz)» (Rum: 18) – bu peshin namozidir», dedilar.

Mufassirlardan Zahhok va Sa’id ibn Jubayr ham shu soʻzni aytishgan.

Ba’zi ulamolar esa, oyatda to‘rtta namoz zikr qilingan, ammo xufton namozi bu oyatda zikr qilinmagan, balki:

«Kechaning bir qismida» (Hud: 114) degan oyatida zikr qilingan, deganlar.

Aksar mufassirlar birinchi fikrni ma’qullashgan. Nahhos rahimahulloh aytadilar: «Mufassirlar ushbu oyat:

«Bas, tunga kirish paytlaringizda ham, tongga kirish paytlaringizda ham Allohni poklangiz (ya’ni, U zotga hamd-u sano aytingiz)» (Rum: 17) besh vaqt namoz haqida ekanini aytishgan».

Abu Bakr Jassos al-Hanafiy rahimahulloh aytadilar: «Alloh taolo:

«Albatta, namoz mo‘minlarga (vaqti) tayinlangan farz bo‘ldi» (Niso: 103) deb aytgan. Abdulloh ibn Mas’uddan rivoyat qilinishicha, u: «Hajning muayyan vaqti boʻlgani kabi, namozning ham belgilangan vaqti bor», degan. Ibn Abbos, Mujohid va Atiyyadan: «farz qilingan» degan ma’noda rivoyat qilingan… «مَوْقُوتًا» («vaqti belgilangan») so‘zining ma’nosi – aniq, belgilangan ma’lum vaqtlarda farz qilingan, deganidir. Alloh taolo bu oyatda vaqtlarni umumiy zikr qilgan va boshqa oyatlarda ularni bayon qilgan, ammo ularning boshlanish va tugash vaqtlarini aniq belgilamagan. Ularning aniq chegaralari va miqdorlarini Allohning Rasuli sollallohu alayhi va sallam orqali bayon qilgan. Alloh taolo Kitobida namoz vaqtlari haqida quyidagilarni aytgan:

«Quyosh og‘ishidan to tun qorong‘usigacha namozni to‘kis ado qiling va tonggi o‘qishni (bomdod namozini) ham (to‘kis ado qiling)» (Isro: 78).

Mujohid Ibn Abbosdan rivoyat qilishicha:
– «لِدُلُوكِ الشَّمْسِ» («Quyosh og‘ishi») – «Quyosh osmon o‘rtasidan og‘ishi peshin namozi uchundir»,
– «إلَى غَسَقِ اللَّيْلِ» («tun qorong‘usigacha») – «Kecha boshlanishi shom namozi uchundir».

Shuningdek, Ibn Umardan ham quyoshning og‘ishi haqida shu kabi rivoyat kelgan…

Alloh taolo:

«Kunduzning har ikki tarafida va kechadan bir bo‘lagida namozni to‘kis ado qiling!» (Hud: 114), deb aytgan.

«Kechaning ba’zi soatlari»

Amr Hasandan rivoyat qilinishicha:
– «طَرَفَيْ النَّهَارِ» («Kunning ikki tarafi») deganda birinchi tomonda bomdod, ikkinchi tomonda esa peshin va asr tushuniladi»,
– «وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ» («kechaning ba’zi soatlarida») – esa shom va xuftonni anglatadi», degan. Demak, bu fikrga ko‘ra, oyat besh vaqt namozning barchasini o‘z ichiga olgan…

Lays Hakamdan, u Abu Iyozdan rivoyat qilishicha, Ibn Abbos: «Bu oyatda besh vaqt namozning barchasi jamlangan:

«Bas, tunga kirish paytlaringizda ham Allohni poklangiz (ya’ni, U zotga hamd-u sano aytingiz)» (Rum: 17) – shom va xufton namozlari,

«Tongga kirish paytlaringizda ham (Allohni poklangiz)» (Rum: 17) – bomdod namozi,

«Oqshomda ham (Allohni poklangiz)» (Rum: 18) – asr namozi,

«Peshin paytiga kirishingizda ham (Allohni poklangiz)» (Rum: 18) – peshin namozidir», degan.

Hasandan ham shu kabi rivoyat kelgan.

Abu Roziyn Ibn Abbosdan:

«Va quyosh chiqishidan ilgari va botishidan avval Parvardigoringizga hamd–u sano aytish bilan (U zotni) poklang — namoz o‘qing!» (Qof: 39), oyati haqida: «Bu farz namozdir», degan.

Yana Alloh taolo:

«Va quyosh chiqishidan ilgari va botishidan avval Parvardigoringizga hamd–u sano aytish bilan (U zotni poklang — namoz o‘qing! Kecha(ning avvalgi va oxirgi) vaqtlarida hamda kunduz(ning avvalgi va oxirgi taraflarida ham tasbeh ayting — namoz o‘qing, shoyad xursand bo‘lursiz» (Toha: 130), deb aytgan. Bu oyat ham namoz vaqtlarini o‘z ichiga oladi. Bu oyatlarning barchasida namoz vaqtlari zikr qilingan». Abubakr Jassos al-Hanafiyning «Ahkomul Qur’on» kitobidagi «Namoz vaqtlari bobi»dan iqtibos tugadi.

Musulmon birodarim, yana shuni bilishingiz kerakki, Qur’on barcha masalalarning batafsil hukmini o‘z ichiga olmagan, balki ko‘p masalalar umumiy tarzda zikr qilingan. Bunga qo‘shimcha ravishda, u bizga sunnat Qur’onda zikr qilinmagan ko‘plab qoidalarni batafsil bayon qiluvchi dalillar manbai ekanligini uqtirgan. Alloh taolo aytadi:

«(Biz avvalgi payg‘ambarlarni) ochiq hujjatlar va kitoblar bilan (yuborganmiz). Sizga esa odamlarga nozil qilgan narsalarni (ya’ni, shariat ahkomlarini) bayon qilib berishingiz uchun va shoyad tafakkur qilsalar, deb bu eslatmani — Qur’onni nozil qildik» (Nahl: 44).

Yana Alloh taolo aytadi:

«Payg‘ambar sizga nimani bersa (yoki nima hukmni joriy qilsa), o‘shani olinglar» (Hashr: 7).

Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilingan uzun hadisda shunday deyiladi:

Miqdom ibn Ma’diykarib roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday dedilar: «Ogoh bo‘linglar! Menga Kitob (ya’ni, Qur’on) va u bilan birga uning misli ham berilgan. Ogoh bo‘linglar! Hali qorni qappaygan odam so‘risida o‘tirib, «Sizlar mana shu Qur’onni lozim tutinglar, unda nima halol bo‘lsa, halol deb bilinglar, unda nima harom bo‘lsa, harom deb bilinglar» ham deydi. Ogoh bo‘linglar! Sizlar uchun xonaki eshaklar, barcha qoziq tishli yirtqichlar va muohad (omonlik berilgan g‘ayridin)ning yo‘qotib qo‘ygan narsasi halol emas!» (Abu Dovud, 4604; ; Hadis hukmi: «sahih». Manba: «Hidoyatur ruvot», 162).

Hukmlar xoh Qur’onda, xoh sunnatda rivoyat qilingan bo‘lsin, barchasi haq va to‘g‘ri bo‘lib, barchasining manbai bitta, u ham bo‘lsa, olamlar Parvardigorining vahiysidir.

Alloh bilguvchiroqdir.