Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Fiqh asoslari » Fiqh » Ibodatlar » Roʻza masalalari » Yangi oyni koʻrish » Ramazonda astronomik hisob-kitoblarga tayanilmaydi
0 – 0
Fatvo: 1226

O'qildi: 255

01.09.2025

/ 9 Rabiul-avval 1447

Fatvo mavzusi:

Ramazonda astronomik hisob-kitoblarga tayanilmaydi

Savol

Ramazon ro‘zasini boshlash va Ramazon hayitini belgilashda musulmon ulamolar orasida katta ixtilof bor. Ba’zi ulamolar:

«صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ»

«Uni (hilolni) ko‘rib, ro‘za tutinglar, uni ko‘rib ro‘zani to‘xtatinglar» degan hadisga asoslanib, ramazon hilolini kuzatish asosida amal qilishadi. Boshqalar esa astronomlarning fikriga suyanib, ular ilm-fanning cho‘qqisiga erishganlari va qamariy oylarning boshlanishini aniqlay olishlari mumkinligini ta’kidlaydilar. Bu masaladagi to‘g‘ri fikr qaysi?

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Birinchidan: Amal qilinishi kerak bo‘lgan to‘g‘ri fikr Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning soʻzlariga asoslangan fikrdir.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ﵁ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: « صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ غُمِّيَ، عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعَدَدَ».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Uni (hilolni) ko‘rib, ro‘za tutinglar, uni ko‘rib ro‘zani to‘xtatinglar. Agar u sizlarga ko‘rinmay qolsa, sanog‘ini to‘liq qilinglar», dedilar. (Sahihi Muslim, 1081).

Ushbu hadis Ramazon oyining boshi va oxirida hilolni ko‘z bilan ko‘rish muhimligini ta’kidlaydi. Chunki Alloh payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallamni yuborgan Islom shariati umum, qiyomatgacha abadiy davom etadigan qonundir. Islom shariati dunyoviy ilmlar rivojlanganmi yoki yo‘qmi, zamonaviy jihozlar mavjudmi yoki yo‘qmi, shahar aholisi orasida astronomik hisob-kitoblarni tushunadigan odamlar bormi yoki yo‘qmi, bundan qat’i nazar, har bir zamon va makonda yaroqlidir.

Oyni koʻrish asosida ish tutish har bir davr va har qanday mamlakatdagi odamlarning qo‘lidan keladi, astronomik hisob-kitobda esa uni biladiganlar bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin. Shuningdek, zamonaviy jihozlar ham mavjud bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin.

Ikkinchidan: Alloh taolo astronomiya va boshqa ilmlarning qanday rivojlanishini, bo‘lib oʻtganini va keyin nima bo‘lishini biladigan Zotdir. Shunday bo‘lsa-da, U Zot shunday deydi:

﴿فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ﴾

«Bas, sizlardan kim bu oyda hozir bo‘lsa, ro‘za tutsin» (Baqara: 185).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam buni quyidagi hadisda izohlaganlar:

«صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ»

«Uni (hilolni) ko‘rib, ro‘za tutinglar, uni ko‘rib ro‘zani to‘xtatinglar» (Sahihi Muslim, 1081).

Shunday qilib, u Zot Ramazon ro‘zasini tutish va Ramazonning tugashini astronomik hisob-kitoblar bilan emas, balki hilolni ko‘rish bilan bog‘lagan. Holbuki, Alloh taolo astronomlarning yulduzlarni kuzatish va ularning harakatlarini hisoblashda ilgarilab ketishlarini bilardi. Demak, musulmonlar Alloh taolo O‘z Payg‘ambari sollallohu alayhi vasallam orqali buyurgan narsalarga itoat qilishlari, ro‘za tutish va roʻzani tugatishda hilolni ko‘rishga asoslanishi kerak. Bu ulamolar orasida deyarli ijmoiy masala. Bunga xilof qilib, astronomik hisob-kitoblarga asoslanadiganlarning fikri shoz (hujjatga yaroqsiz, ko‘pchilik ishonchli olimlarning soʻziga qarshi, yakkalanib qolgan fikr) bo‘lib, unga tayanib bo‘lmaydi.

Alloh biluvchiroqdir.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

0

O’xshash fatvolar

  • Yangi oy masalasida davlatlar orasidagi farqlar

    Bir musulmon Ramazon ro‘zasini tutib, hayit namozini o‘qigach, sharqdagi o‘z yurtiga jo‘nab ketdi va u yerdagi odamlar hali ham ro‘za tutayotganini ko‘rdi. U ham ular bilan birga ro‘za tutishi kerakmi yoki safardan oldin Ramazon ro‘zasini yakunlagani uchun ro‘za tutmaydimi?

  • Oyni koʻrishga oid xilofning yechimi

    Muayyan sharoitlar tufayli Pokiston davlatiga yashash uchun ko‘chib o‘tdik. Men uchun bir qancha narsalar, namoz vaqtlaridan tortib boshqa narsalargacha o‘zgardi… Sizlardan so‘ramoqchi bo‘lganim, men Arafa kuni ro‘za tutishga rag‘batim bor, lekin Pokistondagi hijriy sana Saudiya Arabistonidagidan farq qiladi. Pokistondagi sana 8-kun bo‘lib, u Saudiyadagi 9-kunga to‘g‘ri kelishi mumkin… Men 8-kuni, ya’ni Saudiyadagi 9-kun sanasida ro‘za tutaymi yoki Pokiston sanasiga qarabmi?

  • Roʻza va hayitda yurtdoshlariga xilof qilish joiz emas

    Bizning shahrimizda bir guruh dinga amal qiluvchi birodarlar bor, lekin ular ba’zi masalalarda bizga xilof qilishadi. Masalan, Ramazon ro‘zasida ular oyni oddiy ko‘z bilan ko‘rmaguncha ro‘za tutmaydilar. Ba’zida biz Ramazon oyida ulardan bir yoki ikki kun oldin ro‘za tutamiz. Ular esa Ramazon hayitidan bir yoki ikki kun keyin og‘iz ochadilar. Har safar ulardan hayit kuni ro‘za tutishlari haqida so‘rasak, ular: «Biz oyni oddiy ko‘z bilan ko‘rmagunimizcha og‘iz ochmaymiz va ro‘za tutmaymiz», deyishadi. Bunga Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning: «Uni (hilolni) ko‘rib, ro‘za tutinglar va uni ko‘rib, ro‘zani ochinglar», degan so‘zlarini asos qilishadi. Lekin ular, siz bilganingizdek, oyning ko‘rilganini uskunalar bilan sobit bo‘lishini tan olmaydilar. Shuni ham aytish kerakki, ular ikki hayit namozini o‘z vaqtida bizga xilof qilib, faqat o‘zlarining oyni ko‘rishlariga qarab hayitdan keyin o‘qiydilar. Qurbon hayitida ham qurbonlikni so‘yishda va Arafotda turishda bizga xilof qiladilar. Ular Qurbon hayitidan ikki kun keyin hayit qiladilar, ya’ni barcha musulmonlar qurbonliklarini so‘yib bo‘lganidan keyingina so‘yadilar. Ularning qilayotgan ishlari to‘g‘rimi? Alloh sizni yaxshilik bilan mukofotlasin.

  • Hilolni kuzatish uchun qo‘mita tuzish

    Islomiy bo‘lmagan mamlakatda yashovchi musulmonlar Ramazon, Shavvol va Zulhijja oyining boshlanishini aniqlash uchun qo‘mita tuzishlari joizmi yoki yo‘qmi?

  • Ramazon oyining boshlanishi va tugashini aniqlashda astronomik hisob-kitoblarga tayanish hukmi

    Musulmon kishi ro‘za tutishni boshlash va tugatishda astronomik hisob-kitoblarga tayanishi joizmi yoki hilolni ko‘rishi shartmi?

  • Ramazon hilolini har bir kishi oʻz koʻzi bilan ko‘rishi shartmi?

    Boshqalar Ramazon hilolini ko‘rganini aytsa-da, o‘zi ko‘rmaguncha ro‘za tutmagan kishining hukmi qanday? Ular «Hilolni ko‘rganda ro‘za tutinglar va hilolni ko‘rganda og‘iz ochinglar» hadisiga asoslanadilar. Ularning bu hadisga tayanishi to‘g‘rimi?