Rajab oyida ro‘za tutishning xos fazilati bormi?

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Javobning qisqacha mazmuni

1. Rajab oyi urush harom qilingan oylardan biridir, lekin xususan Rajab oyi ro‘zasining fazli haqida bironta sahih hadis sobit bo‘lmagan.
2. Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan harom oylarda ro‘za tutish mustahabligiga dalolat qiluvchi rivoyatlar kelgan. Kimda-kim shu sababdan Rajab oyida ro‘za tutsa, shuningdek, boshqa harom oylarda ham ro‘za tutadigan bo‘lsa, buning zarari yo‘q. Ammo ro‘za uchun faqat Rajab oyini xoslash joiz emas.

Rajab oyi harom oylardandir

Rajab oyi Alloh taolo O‘zining kalomida zikr qilgan harom oylardan biridir:

«Albatta, oylarning sanog‘i Allohning nazdida, Alloh osmonlar va Yerni yaratgan kunida belgilab qo‘yganidek, o‘n ikki oydir. Ulardan to‘rti (urush) harom qilingan (oylar)dir. Mana shu haq dindir (ya’ni, haq hukmdir). Bas, u oylarda (urushni halol deb jangga kirib) o‘zlaringizga zulm qilmangiz!» (Tavba: 36).

 Harom oylar: Rajab, Zulqa’da, Zulhijja va Muharram oylaridir.

Abu Bakra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Zamon* (Alloh) osmonlaru yerni yaratgan kundagidek holatiga qaytdi. Bir yil o‘n ikki oydir. Shulardan to‘rttasi harom oylar bo‘lib, uchtasi ketma-ketdir: zulqa’da, zulhijja, muharram va jumadul oxir bilan sha’bon o‘rtasidagi Muzarning rajabidir»,* dedilar» (Sahihi Buxoriy, 3197; Sahihi Muslim, 1679).  (*«Zamon» so‘zi arab tilida «vaqt» degan ma’noni bildirib, har qanday qisqayu uzun vaqt uchun ishlatilaveradi. Bu yerda esa zamon deganda oy va yil nazarda tutilgan. Ularning Alloh osmonlaru yerni yaratgan kundagidek holatiga qaytishi harom oylarning o‘z joyiga qaytishidir. Johiliyatda odamlar harom oylarning o‘rnini o‘zgartirib yuborishar, urush qilgilari kelsa, harom oyni halol qilib olishar, urush qilgilari kelmasa, halol oyni harom oy qilib olishar edi. *Johiliyat davrida Muzar qabilasi rajab oyini boshqalardan ko‘ra ko‘proq ulug‘lagani uchun ushbu oyning nomi ularga nisbat berib ham yuritilgan).

Ushbu oylarning «harom» deb nomlanishining ikki sababi bor:

1. Dushman boshlamaguncha bu oylarda urush qilish harom bo‘lgani uchun;
2. Bu oylarda harom qilingan ishlarni sodir etishning gunohi boshqa oylardagidan ko‘ra og‘irroq bo‘lgani uchun.

Shu sababli Alloh taolo ushbu oylarda gunoh-ma’siyatlar qilishdan bizni qaytarib:

«Bas, u oylarda o‘zlaringizga zulm qilmangiz!» (Tavba: 36) dedi. Vaholanki, ma’siyat qilish ushbu oylarda ham, boshqa oylarda ham harom va man etilgan ishdir, lekin ushbu oylarda haromlik darajasi yanada og‘irroq bo‘ladi.

Sa’diy rahimahulloh aytgan: «Bas, u oylarda o‘zlaringizga zulm qilmangiz!» jumlasidagi olmosh o‘n ikki oyga tegishli bo‘lishi ehtimoli bor, ya’ni Alloh taolo ularni bandalar uchun o‘lchov qilganini, ularni toat-ibodat bilan obod qilish lozimligini, bu ne’mat uchun Allohga shukr qilishni va bu oylarni bandalar manfaati uchun belgilaganini bayon qildi, shunday ekan, bu oylarda o‘zingizga zulm qilishdan ehtiyot bo‘ling. Shuningdek, olmosh to‘rtta harom oyga tegishli bo‘lishi ham ehtimoldir va bu – har vaqt zulmdan qaytarilgani holda, xususan mana shu oylarda ularning haromligi ziyoda bo‘lgani va bu oylardagi zulm boshqa oylardagidan ko‘ra og‘irroq bo‘lgani uchun eslatma berilmoqda» (Tafsiri Sa’diy: 373).

Rajab oyida ro‘za tutishning fazli haqida hadislar kelganmi?

Rajab oyi ro‘zasiga kelsak, uning ro‘zasining fazli haqida xos ravishda yoki bu oydagi xos bir kunda ro‘za tutish haqida bironta sahih hadis sobit bo‘lmagan. Ba’zi odamlarning ushbu oyning ba’zi kunlarini boshqalardan afzal deb e’tiqod qilib, ro‘za uchun ajratishlarining shariatda asosi yo‘q. Biroq, Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan harom oylarda (shu jumladan Rajab oyida ham) ro‘za tutish mustahabligiga dalolat qiluvchi rivoyat kelgan.

« Mujiyba Bohiliyya otasi [yoki amakisi] roziyallohu anhudan rivoyat qiladi: «Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib, so‘ng qaytib ketdim. Bir yildan keyin ahvolim, ko‘rinishim o‘zgargan holda yana kelib, «Ey Allohning Rasuli, meni tanimayapsizmi?» dedim. «Sen kim eding?» dedilar. «O‘tgan yili oldingizga kelgan Bohiliyman», dedim. «Nima uchun o‘zgarib ketding? Ko‘rinishing yaxshi edi-ku?» degan edilar, «Huzuringizdan ketganimdan keyin faqat kechasigina taom yedim», dedim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Nima uchun o‘zingni azobga solding?» dedilar-da, so‘ngra: «Sen sabr (Ramazon) oyining ro‘zasini va har oyda bir kun ro‘za tutgin», dedilar. Men bo‘lsa «Ziyoda qiling, quvvatim yetadi», dedim. U zot: «Ikki kun ro‘za tut», dedilar. Men «Yana ziyoda qiling», dedim. U zot: «Uch kun ro‘za tut», degan edilar, yana «Ziyoda qiling», dedim. Shunda u zot: «Haram oylarning ba’zilarida ro‘za tutib, ba’zilarida tutmagin. Haram oylarning ba’zilarida ro‘za tutib, ba’zilarida tutmagin. Haram oylarning ba’zilarida ro‘za tutib, ba’zilarida tutmagin» deb, uchta barmoqlarini bukib-ochib ishora qildilar» (Abu Dovud, 2428; Hadis hukmi: «zaif». Manba: «Zaiful Jome’», 3491).

Agar ushbu hadis sahih bo‘lsa, u harom oylarda ro‘za tutish mustahabligiga dalolat qiladi. Kimki shu sababdan Rajab oyida ro‘za tutsa va boshqa harom oylarda ham ro‘za tutib yurgan bo‘lsa, buning zarari yo‘q. Ammo ro‘za uchun faqat Rajabni xoslash joiz emas.

Shayxulislom rahimahulloh aytadi: «Rajab oyini xoslab ro‘za tutish borasidagi hadislarning barchasi zaif, balki to‘qima hamdir. Ahli ilmlar bu hadislarning birortasiga suyanmaydilar. Ular fazoilul a’mol bobida rivoyat qilinadigan zaif hadislar turiga kirmaydi, balki aksariyati to‘qima va yolg‘ondir. «Musnad»da va boshqa hadis to‘plamlarida Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan harom oylar: Rajab, Zulqa’da, Zulhijja va Muharramda ro‘za tutishga buyurganlari haqida hadis kelgan. Bu to‘rtta oyni jamlab ro‘za tutish haqidadir, faqat Rajabni xoslab olganlar uchun emas» (Majmu’ al-Fatovo», 25/290).

Ibn Qayyim rahimahulloh aytdi: «Rajab oyida ro‘za tutish va bu oydagi ba’zi kechalarda xos namoz o‘qish haqida kelgan hadislarning barchasi to‘qima, yolg‘ondir» («Al-Manor al-Munif», 96).

Hofiz Ibn Hajar: «Rajab oyining fazli haqida, na uning ro‘zasi, na undan muayyan bir kunning ro‘zasi va na undagi xos bir kechaning tungi namozi haqida hujjat bo‘lishga yaraydigan bironta sahih hadis kelmagan», degan (Tabyin al-Ajab», 11).

Shayx Sayyid Sobiq rahimahulloh esa: «Rajab ro‘zasining boshqa oylardagi ro‘zadan ortiqcha fazli yo‘q, faqatgina u harom oylardan ekani bundan mustasno. Sahih sunnatda bu oydagi ro‘zaning xos fazilati haqida biror hadis kelmagan. Bu borada kelgan hadislar esa hujjatga yaramaydi», degan (Fiqhus Sunna, 1/383).

Rajab oyining yigirma yettinchi kuni ro‘za tutishning hukmi nima?

Shayx Ibn Usaymin rahimahullohdan Rajab oyining yigirma yettinchi kuni ro‘za tutish va o‘sha kechada namoz o‘qish haqida so‘raldi. U kishi: «Rajab oyining yigirma yettinchi kunida kunduzi ro‘za tutish va kechasini xoslab namoz o‘qi bid’atdir va har bir bid’at zalolatdir», deb javob berganlar (Majmu’ fatava Ibn Usaymin, 20/440).

Alloh bilguvchiroqdir.