«Agar ertaga ramazon boʻlsa, men roʻzadorman» degan kishining niyati toʻgʻri boʻladimi?

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Javobning qisqacha mazmuni:

«Agar ertaga Ramazon boʻlsa, men roʻzadorman» degan kishining roʻzasi masalasida fuqaholar niyatni tayin qilish masalasidagi ixtiloflariga binoan ikki xil fikrga boʻlinganlar. Molikiy, shofeʼiy va hanbaliylarning jumhuriga koʻra, Ramazon roʻzasi niyatini tayin qilish shart. Hanafiylarga koʻra esa, niyatni tayin qilish shart emas, bu Imom Ahmaddan ham rivoyat qilingan. Shu fikrga koʻra, «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, u mening farzimdir» degan kishining roʻzasi sahih boʻladi.

Javob:

Fuqaholar bu masalada ikki xil fikrga boʻlinganlar, bu ularning niyatni tayin qilish masalasidagi ixtiloflariga asoslangan, yaʼni Ramazon uchun roʻzani qatʼiy niyat qilish vojibmi yoki farz yoki nafl niyat qilganidan qatʼi nazar, roʻza niyati kifoya qiladimi? Molikiy, shofeʼiy va hanbaliylarning jumhuriga koʻra, Ramazon roʻzasi niyatini tayin qilish shart. Hanafiylarga koʻra esa, niyatni tayin qilish shart emas, bu Imom Ahmaddan ham rivoyat qilingan.

Shu fikrga koʻra, «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, u mening farzimdir» degan kishining roʻzasi sahih boʻladi.

Ibn Muflih aytadi: «Har bir farz roʻzada niyatni tayin qilish farzdir, bu Imom Molik va Imom Shofeʼiyning soʻzlariga koʻradir, yaʼni Ramazondan, uning qazosidan, nazridan yoki kafforatidan roʻza tutayotganiga eʼtiqod qilishi kerak, chunki Paygʻambar sollallohu alayhi vasallam:

«Har bir kishiga faqat niyat qilgan narsasi boʻladi» (Sahihi Buxoriy, 1), deganlar.

Imom Ahmaddan boshqa bir rivoyatda: «Ramazon uchun niyatni tayin qilish vojib emas, bu Imom Abu Hanifaning soʻziga muvofiqdir, chunki tayin qilish ajratish uchun kerak, bu vaqt esa tayinlangandir. Shu rivoyatga koʻra, umumiy niyat bilan yoki shubha mavjud boʻlgan farz amalni bajarish niyati bilan ham sahih boʻladi…».

Ularning: «Shubha mavjud boʻlgan farz amalni bajarish niyati bilan» degan soʻzlari, shak kechasida: «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, menga farz; aks holda, nafl boʻladi», deb niyat qilsa, birinchi rivoyatga koʻra ertaga Ramazon roʻzasini tutishiga qatʼiy niyat qilmaguncha roʻzasi sahih boʻlmaydi. Ikkinchi rivoyatga koʻra esa, bu kifoya qiladi». Iqtibos tugadi («Al-Furuʼ», 3/40)

Mardoviy aytadi: «Agar: «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, menga farz; aks holda, nafl boʻladi», deb niyat qilsa, kifoya qilmaydi. Mazhab shu va asʼhoblarning aksari shu fikrda. Bu niyatni tayin qilish shart ekaniga asoslangan.

Imom Ahmaddan: «Bu niyat kifoya qiladi», degan rivoyat bor. Bu Ramazon uchun niyatni tayin qilish vojib emas, degan rivoyatga asoslangan. Bu rivoyatni Shayx Taqiyuddin ixtiyor qilgan. «Al-Foiq»da aytadi: «Uni «Muharrar» sohibi va shayximiz qoʻllab-quvvatlagan. Bu ixtiyor qilingan fikrdir». Iqtibos tugadi («Al-Insof», 3/295).

Qarang: «Al-Bahr ar-roiq» (2/280), «Majmaʼ al-anhur» (1/233), «Mugʻniy al-muhtoj» (2/150), «Al-Mugʻniy» (3/9), «Al-Mavsuʼa al-fiqhiya» (5/165), (28/22).

Shayx Ibn Usaymin rahimahulloh «Zodul maʼod» sohibining: «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, u mening farzimdir, deb niyat qilsa, kifoya qilmaydi» degan soʻzining sharhida aytadi:

«Bu koʻp uchraydigan muhim masaladir. Misol: bir kishi Shaʼbonning oʻttizinchi kechasi erta uxladi va bu kecha Ramazonning birinchi kechasi boʻlish ehtimoli bor. U: «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, u mening farzimdir», yoki «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, men roʻzadorman», yoki «Agar ertaga Ramazon boʻlsa, u farzdir, aks holda u vojib kaffora uchun, yoki shunga oʻxshash taʼliq turlaridan roʻzadir», desa, mazhabga koʻra sahih emas, chunki uning: «Agar boʻlsa, u mening farzimdir» degan soʻzi ikkilanish bilan aytilgan, niyatda esa qatʼiyat boʻlishi kerak. Agar u tong otgandan keyin uygʻonsa va Ramazon ekani aniqlansa, muallif tutgan manhajga koʻra, u bu kunning qazosini tutishi kerak».

Imom Ahmaddan ikkinchi rivoyat: agar Ramazon ekani aniqlansa, roʻza sahihdir. Buni Shayxulislom rahimahulloh ixtiyor qilgan. Ehtimol, bu Paygʻambar sollallohu alayhi vasallamning Zuboʻa bint Zubayrga aytgan umumiy soʻzlariga kirar:

«Haj qil va «meni qayerda toʻxtatsang, oʻsha yerda ehromdan chiqaman» deb shart qoʻy, chunki senga Rabbing huzurida istisno qilgan narsang bordir». Bu kishi niyatni bogʻladi, chunki ertaga Ramazon ekanini bilmaydi. Uning ikkilanishi oyning sobit boʻlishidagi ikkilanishga asoslangan, niyatdagi yoki roʻza tutish-tutmaslikdagi ikkilanishga emas.

Shuning uchun, agar Ramazonning birinchi kechasi: «Men ertaga roʻza tutishim mumkin, tutmasligim ham mumkin», desa, biz: «Bu sahih emas», deymiz, chunki u ikkilanyapti… Shunga koʻra, Shaʼbonning oʻttizinchi kechasi xabar kelmasdan uxlasak, «agar ertaga Ramazon boʻlsa, biz roʻzadormiz» deb niyat qilishimiz kerak» («Ash-Sharh al-Mumtiʼ», 6/375).

Manba: Islomiy savol-javob ulamolari hayʼati

Alloh bilguvchiroqdir.