«Inshaalloh mo‘minman» deyish hukmi

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Iymonda istisno qilish (ya’ni, «inshaalloh» deyish) masalasi ulamolar o‘rtasida uzoq va keng muhokamalarga sabab bo‘lib kelgan.

Bu iboraga to‘g‘ri yondashish uchun «mo‘min» so‘zining ma’nosini aniqlashtirish lozim. Agar bu so‘z iymonning asl mohiyatini anglatsa, ya’ni «Islom» ma’nosida boʻlib, usiz kishi kofirga aylanadigan holni bildirsa, bunday vaziyatda istisno qilish to‘g‘ri emas. Chunki bu din asoslariga shubha qilishni nazarda tutadi, bu esa haromdir. Aksincha, musulmon kishi bu borada o‘z iymonida qat’iy bo‘lishi va hech qanday istisnosiz «Men mo‘minman» deyishi vojibdir.

Biroq, agar gap iymonning mukammalligi va Islomning quyi darajasidan yuqori maqom – moʻminlik darajasi haqida ketayotgan bo‘lsa, u istisno qilishi va «Inshaalloh» deyishi lozim. Chunki bunday holda istisno qilmaslik o‘zini poklashni anglatadi, bu esa Islom shariatida taqiqlangan. Alloh taoloning:

«Bas, sizlar o‘zlaringizni poklamay qo‘ya qolinglar!» (Najm: 32), degan so‘ziga binoan.

Agar inson o‘zi e’tiqod qiladigan dinini ifodalash uchun muammosiz bir so‘z ishlatmoqchi bo‘lsa, «Men musulmonman» deyishi kerak va bu holatda istisnolarga hojat yo‘q.

Alloh bilguvchiroqdir.