Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Sa’d ibn Uboda roziyallohu anhu betob bo‘lib qoldi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam Abdurrahmon ibn AvAbuSa’d ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhum bilan uni ko‘rgani keldilar. Uning oldiga kirganlarida, uni o‘z ahlining qurshovida ko‘rdilar. U zot: «Qazo qildimi?» dedilar. «Yo‘q, ey Allohning Rasuli», deyishdi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam yig‘ladilar. U zotning yig‘laganlarini ko‘rAbu odamlar ham yig‘lashdAbuShunda u zot dedilar: «Eshitib qo‘yinglar, albatta, Alloh ko‘z yoshi va qalb mahzunligi bilan azoblamaydi, lekin mana bu bilan azoblaydi yoki rahm qiladi – deb tillariga ishora qildilar. – Albatta, mayyit o‘z ahlining uAbu yig‘lagani uchun azoblanadi». Umar roziyallohu anhu buning uchun (ya’ni mayyitga yig‘langanda) aso bilan urar, tosh otar va tuproq sochar edi» (Sahihi Buxoriy, 1304).

Ulamolar bu hadisni sharhlab, agar marhum o‘z oilasiga jahiliyat davridagidek yig‘i-sig‘i qilishni vasiyat qilgan bo‘lsa, yoki ular dod-faryod qilishni odat qilgan bo‘lib, u esa ularni ogohlantirmagan bo‘lsa, shunda u bunga mas’ul bo‘ladi, deb aytishgan. Ba’zilar esa buni «azob» deb atalishi – bu do‘zax azobi emas, balki uning foyda bermaydigan amallaridan aziyat chekishi, ranjishi deb izohlagan.

Ammo shunchaki marhumni eslash, xafa bo‘lish va «Inna lillahi va inna ilayhi roji‘un» («Albatta, biz Allohnikimiz va Unga qaytuvchilarmiz») deyish man qilinmagan. Chunki bu inson tabiatidan kelib chiqadigan narsa bo‘lib, uni to‘liq nazorat qilish qiyin. Agar inson marhumni eslab, «Inna lillahi va inna ilayhi roji‘un» desa va Robbisidan sabr, taskin va musibat o‘rniga yaxshiroq narsani so‘rab duo qilsa, Alloh unga ajr va savob beradi.

Alloh bilguvchiroqdir.