Mavzular

Yangi fatvolar

Maqolalar

Kitoblar

Saqlanganlar

Murakkab qidiruv

Loyiha haqida

Fikr bildiring

Bosh sahifa » Fiqh asoslari » Fiqh » Urf-odatlar » Taomlar » Yeyilishi mumkin bo‘lmagan dengiz hayvonlari bormi
0 – 0
Fatvo: 1919

O'qildi: 172

06.11.2025

/ 15 Jumadal-ula 1447

Fatvo mavzusi:

Yeyilishi mumkin bo‘lmagan dengiz hayvonlari bormi

Savol

Yeyilishi mumkin bo‘lmagan dengiz hayvonlari bormi?

O’xshash fatvolar

Javob

Alloh taologa hamdu sanolar, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salavot va salomlar bo‘lsin.

Allohning bizga bergan ne’matlaridan biri shuki, U dinimizni oson qildi, uni bizga qiyin qilmadi va bizga toqatimizdan tashqari narsani yuklamadi va avvalgi shariatlarda harom qilingan ko‘p narsalarni halol qildi:

﴿يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ﴾

«Alloh sizlarga yengillikni istaydi, sizlarga og‘ir bo‘lishini istamaydi» (Baqara: 185).

Shu ne’matlardan biri — dengiz mahsulotlarining halol qilinishi. Ular hayvon yoki o‘simlik, tirik yoki o‘lik bo‘lishidan qat’i nazar, iste’mol qilinishi joiz. Alloh taolo aytadi:

﴿أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ﴾

«Sizlarga o‘zingiz va boshqa musofirlar foydalanishi uchun dengiz ovi va uning yemishlari halol qilindi» (Moyida: 96).

Ibn Abbos aytadi: «Oyatdagi «ovi»dan murod — tirik holda ovlangan dengiz hayvonlari, «yemishlari» esa — dengiz sohiliga chiqib qolgan o‘limtiklaridir».

Ba’zi olimlar yuqorida tilga olingan ruxsatdan dengiz hayvonlarining ayrim noyob turlarini istisno qilganlar. Ular quyidagilardir:

  1. Timsoh – ko‘pchilik ulamolarning fikricha, uni iste’mol qilish joiz emas, chunki u quruqlikda yashaydi (garchi suvda uzoq vaqt tura olsa ham). Undan tashqari, timsohning qoziq tishlari bor. Shu sababli, uni harom deguvchi ulamolarning soʻzlari ustun qo‘yiladi. Biroq, Molikiy mazhabi ulamolari uni iste’mol qilish mumkin deb hisoblaydilar. Ularning timsoh masalasi Alloh taoloning yuqoridagi oyatining umumiy ma’nosi ostiga tushadi deb hisoblaydilar. Ya’ni:
﴿أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ﴾

«Sizlarga dengiz (suv) ovi va uning yemishlari halol qilindi» (Moyida: 96).

Biz bu masalani 99056-savolning javobida batafsil yoritganmiz.

  1. Qurbaqa – uni iste’mol qilish joiz emas, chunki Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam uni o‘ldirishdan qaytarganlar:
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ الصُّرَدِ، وَالضِّفْدَعِ، وَالنَّمْلَةِ، وَالْهُدْهُدِ».

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qurbaqani o‘ldirishdan qaytardilar» (Ibn Moja, 3223; Hadis hukmi: «sahih». Manba: « Sahihul Jome’», 6971).

Shariatdagi asl qoida shunday: o‘ldirish taqiqlangan narsani yeyish ham joiz emas, chunki agar yeyishga ruxsat berilganida edi, o‘ldirishga ham ruxsat berilgan bo‘lardi.

  1. Ba’zi ulamolar dengiz ilonini istisno qilishgan, biroq, quvvatliroq fikrga koʻra, ilonninng faqat dengizda yashaydigan turlarini iste’mol qilish Alloh taoloning quyidagi so‘zlariga ko‘ra joiz sanaladi:
﴿أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ﴾

«Sizlarga o‘zingiz va boshqa musofirlar foydalanishi uchun dengiz (suv) ovi va uning yemishlari halol qilindi» (Moyida: 96).

  1. Suv itlari va toshbaqalarga kelsak, to‘g‘ri qarash shundayki, ularni so‘yib yeyish joizdir, chunki bu jonzotlar ham quruqlikda, ham suvda yashaydi. Shu sababli, ehtiyot jihatidan harom degan fikr ustuvorlik qiladi. Shariatda muhim qoida bor: ham quruqlikda, ham suvda yashovchi har qanday mavjudot – ehtiyot yuzasidan – quruqlik hayvonlari hukmini oladi. Binobarin, bunday jonzotlarni so‘yish lozim bo‘ladi. Yagona istisno qisqichbaqadir. Garchi u ham quruqlikda, ham suvda yashasa-da, qoni bo‘lmagani sababli uni so‘yish shart emas.
  2. Zararli narsalarni iste’mol qilish joiz emas, garchi u dengiz jonivori bo‘lsa ham. Alloh taolo aytadi:
﴿وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا﴾

«Hamda bir-birlaringizni o‘ldirmangiz! Albatta, Alloh sizlarga mehribon bo‘lgan Zotdir» (Niso: 29),

﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ۝١٩٥﴾

«Va (baxillik qilish bilan) o‘zingizni halokatga tashlamang!» (Baqara: 195).

Manbalar: «Mug‘niy», 11/83; «Hoshiyat ar-ravd», 7/430; «Ibn Kasir tafsiri», 3/197.

Alloh biluvchiroqdir.

Fatvo manbasi

Maqola borasida fikringiz?

Izoh sababi
Ushbu qator to'ldirilishi shart.

Bu javob foydali bo’ldimi?

0

O’xshash fatvolar

  • Vegeterian boʻlish joizmi?

    Men vegetarianman, ya’ni men go‘sht yoki hayvon mahsulotlarini yemayman. Islom dini menga yoqdi. Hayvon mahsulotlarini yemasdan turib, bu dinga kirish mumkinmi?

  • Baliq ko‘zidan yeyishning hukmi

    Biz musulmonlar baliqning ko‘zini yeyishimiz joizmi? Men bir do‘stim bilan restoranda ovqatlanayotganimda baliqning boshini yeyishdan rohatlanayotgan edim. Ko‘zini yeganimda u menga: «Islomda baliq ko‘zini yeyish harom», dedi. Bu to‘g‘rimi?

  • Yer ostida o‘sadigan sabzavotlarning hukmi

    Men huzurida dars olayotgan ayol aytgan gaplarning qanchalik to‘g‘riligini tushuntirib berishingizni so‘rayman. U yer ostida o‘sadigan sabzavotlar makruh ekanligini va bir idishda bir necha narsalarni pishirish harom ekanligini aytdi. Biz odatda yer ostida o‘sadigan 5 yoki 6 turdagi sabzavotlardan iborat taomlar tayyorlashga o‘rganganmiz va bularning barchasi bitta idishda pishiriladi. Uning aytganlari to‘g‘rimi yoki u yanglishyaptimi?

  • Xom go‘sht yeyish hukmi

    Mening savolim shuki, ba’zi jamiyatlarda xom go‘sht yeyishga ishqiboz odamlar bor. Islomning bu masaladagi hukmi qanday? Ya’ni, bu joizmi yoki yo‘qmi?

  • Hayvon terisidan tayyorlangan mahsulotlar hukmi

    Hayvon terisidan foydalanish mezonlari qanday? Go‘shti iste’molga yaroqli yoki yaroqsiz, terisi oshlangan yoki oshlanmagan bo‘lishining ahamiyati bormi?

  • Benamozlar ishlaydigan qassobxona

    Bir qassobxonani bilaman, unda ishlaydigan kishilarning ba’zilari namoz o‘qiydi, ba’zilari esa benamoz. U yerda ko‘pchilik Islom dinini haqorat qiladi. Ular so‘ygan hayvonlarni iste’mol qilish joizmi?